Groeiende samenwerking

Groeiende samenwerking

In de afgelopen tijd is veel aandacht uitgegaan naar wat de generale synode van de GKv en de landelijke vergadering van de NGK samen doen op weg naar de hereniging van beide kerken. Maar ook in en tussen lokale kerken gebeurden er recent hele mooie dingen. Hieronder een aantal voorbeelden van plaatselijke ontwikkelingen.

In sommige gevallen, zoals in Amstelveen en Maassluis, moesten vanwege corona plannen voor nadere kennismaking op de lange baan worden geschoven, in andere gevallen leidden de coronamaatregelen juist tot een intensivering van de contacten. Onder meer in Dalfsen, Hardinxveld-Giessendam, Marknesse, Nieuwegein en Oegstgeest worden de kerkdiensten (online en/of fysiek) door GKv en NGK gezamenlijk gehouden; in Nieuwegein betreft het CGK/NGK Het Anker en GKv De Voorhof.

In Bunschoten-Spakenburg gaan de predikanten van GKv en NGK regelmatig voor in elkaars diensten. Ds. Maikel de Kreek van de NGK Doetinchem ging voor in de GKv Zutphen en ds. Jan van Houwelingen van die gemeente preekte in de NGK Doetinchem. Janneke Burger-Niemeijer (GKv) werd op 1 november bevestigd tot kerkelijk werker in de NGK Enschede en op 15 november werd ds. Geert van Dijk van de NGK Sliedrecht bevestigd tot (parttime) predikant van de GKv Sliedrecht. Beide gemeenten hopen in 2022 één gemeente te vormen. In Hardinxveld-Giessendam is NGK-predikant Johan Weij voor 30% verbonden aan GKv De Bron. De GKv Driebergen-Rijssenburg en de NGK Doorn zijn samen het beroepingspad ingeslagen.

Op 11 oktober ging NGK-krijgsmachtpredikant Karel Smouter, woonachtig in Breda en lid van de NGK Rijsbergen, voor het eerst voor in een kerkdienst van de GKv Breda. Zijn vader Karel Smouter was daar predikant, toen de gemeente in 1965 scheurde en dat maakte dit voorgaan bijzonder, zoals hij aan het begin van de dienst zelf zei. ‘Het stemt me dankbaar en het ontroert me diep dat ik hier zonder voorbehoud ben uitgenodigd.’

Recht, verzoening en vrede bevorderen

Recht, verzoening en vrede bevorderen

Verzoening tot stand brengen en recht doen zijn een kernopdracht van de kerk van Jezus Christus, klonk het drie jaar geleden in de Nieuwe Kerk in Kampen. Daar ontmoetten GS- en LV-afgevaardigden en andere leden van GKv en NGK elkaar en werd het proces van hereniging in gang gezet. Vanuit die overtuiging is er de afgelopen jaren geïnvesteerd in contact met kerkleden die pijn lijden onder wat er in de jaren zestig en daarna is gebeurd. Leden van een door (GKv-)deputaten en (NGK-)commissie kerkelijke eenheid ingestelde werkgroep hebben in circa twintig gevallen geluisterd naar hun verhalen en gezocht naar wegen om recht te doen en verzoening te bewerken, soms met een aangrijpende en ontroerende uitkomst.

Recent hebben de GKv-synode en de landelijke vergadering van de NGK besloten om daar voor de komende jaren een vervolg aan te geven. Ze hebben een gezamenlijke commissie verzoening en recht ingesteld als aanspreekpunt waar kerkleden en kerkelijke vergaderingen ervaringen van onrecht kunnen melden. De nieuwe commissie heeft tot taak om alles in het werk te stellen om betrokken partijen met elkaar in gesprek te brengen om langs die weg recht, verzoening en vrede te bevorderen. Daarbij kan het gaan om wat er rond en de kerkscheuring in de jaren zestig is gebeurd, maar ook om ervaringen uit latere jaren die pijn en verdriet hebben veroorzaakt en die bijvoorbeeld aanleiding waren tot overgang van een GKv- naar een NGK-gemeente of omgekeerd. Over de samenstelling van de commissie wordt later besloten.

Toenadering en verwijdering

Toenadering en verwijdering

Het onderwerp kerkelijke eenheid kent als schaduwzijde de nog steeds bestaande, soms zelfs groeiende verdeeldheid. Dat spanningsveld werd heel zichtbaar tijdens de gs/lv-clustervergadering waarin gasten van verwante Nederlandse kerkgenootschappen het woord voerden. Waar aan de ene kant de Protestantse Kerk Nederland (PKN) en de voortgezette Gereformeerde Kerken in Nederland (vGKN) toenadering zoeken en geïnteresseerd zijn in nadere kennismaking, raken de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) steeds verder buiten beeld. Vreugde en verdriet gingen op 31 oktober dus hand in hand.

Prof. dr. Martin den Heijer (voorzitter van deputaten kerkelijke eenheid van de CGK) was de eerste die de vergadering toesprak, en hij draaide er niet omheen: de band tussen zijn kerkgenootschap en de GKv en NGK is er de laatste jaren niet warmer op geworden. In het verleden waren er toenadering en vertrouwen, maar een aantal omstandigheden werken nu belemmerend. Den Heijer noemde het feit dat de CGK geen heil ziet in een gezamenlijke Gereformeerde Theologische Universiteit, het verschil van inzicht over de afvaardiging naar meerdere vergaderingen vanuit samenwerkingsgemeenten en het feit dat nu ook in de GKv ruimte is voor vrouwelijke ambtsdragers. ‘We zijn achterop geraakt,’ aldus Den Heijer, ‘en dat doet pijn.’ Tegelijk is er de realiteit dat ongeveer 1/3 van de CG-kerken onderdeel is van een samenwerkingsgemeente met NGK en/of GKv.
Voorzitter Frans Schippers riep in antwoord op de woorden van Den Heijer op om elkaar te blijven zoeken, om met elkaar in gesprek te blijven. En vooral: ‘Laten de plaatselijke kerken niet het kind van de rekening worden.’ Hij groette namens de lv/gs de broeders en zusters in de CGK.

Ds. Kersten Bijleveld is synodevoorzitter van de vGKN, een klein kerkverband van voorheen gereformeerd-synodale kerken die bij het ontstaan van de PKN als zelfstandig kerkverband verdergegaan zijn. Hij sprak de lv/gs-afgevaardigden toe en noemde de eenheid van het lichaam van Christus van het allergrootste belang. Ook de omvang van het kleine kerkverband, dat nu uit vijf plaatselijke kerken bestaat, noopt tot samenwerking met andere kerken. Met de NGK is inmiddels een oecumenisch akkoord gesloten. Zo’n band ook met de GKv aangaan ligt in de lijn der verwachting. Frans Schippers is blij om met de vGKN samen op weg te gaan en wenst hun Gods zegen.

Ten slotte sprak ook ds. Marco Batenburg, synodevoorzitter van de PKN. Hij is blij met de zoektocht naar eenheid. De PKN heeft de nodige ervaring met hereniging, ook dat er daardoor ruimte ontstond voor inhoudelijke verdieping en een meer missionaire focus. Hij refereert aan een gezamenlijke roeping en roept op om te investeren in ontmoetingen tussen christenen. ‘Het is hoog tijd om elkaar de hand te reiken. Wie bij Christus hoort, hoort bij elkaar.’ Batenburg wenste GKv en NGK, op weg naar hereniging, wijsheid, vreugde en volharding toe.

Behalve dat er ruimte was voor deze (digitale) ontmoetingen werden er door de vergadering ook besluiten genomen. Op 28 november vergaderen de landelijke vergadering en generale synode voltallig. Alle besluiten die in de respectievelijke clusters genomen zijn, worden dan definitief bekrachtigd, tenzij er vanuit (een van) de andere clusters zwaarwegende redenen zijn om erop terug te komen. De besluiten van 31 oktober betreffen onder andere het over en weer beroepen van CGK-predikanten in de GKv; het eerder genoemde oecumenisch akkoord met de vGKN en de instelling van een commissie Verzoening en Recht, om situaties tussen NGK en GKv uit het verleden die nog steeds pijn en verdriet opleveren, een plek te geven; het over en weer voorgaan van NGK-, PKN-, en GKv-predikanten in elkaars gemeenten en de deelname aan een nieuwe stuurgroep Nationale Synode. De besluiten zijn allemaal terug te vinden in het genoemde DKE/CCS-rapport.

De drie toespraken door gasten kunt u hier terugkijken/luisteren:

NGK/GKv naar de Raad van Kerken

NGK/GKv naar de Raad van Kerken

De Raad van Kerken noemt zich ‘een gemeenschap van 18 christelijke kerken en organisaties in Nederland’. Binnenkort wordt dat aantal naar verwachting uitgebreid naar 20, omdat de Nederlands Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) van plan zijn om zich bij de Raad aan te sluiten. Dat besluit namen de beide kerken op zaterdag 7 november jl. 

Tijdens de digitale vergadering voerde de voorzitter van de Raad van Kerken, Geert van Dartel, het woord. Hij noemde met dankbaarheid dat afstandelijkheid tussen de Raad van Kerken en de kleine gereformeerde kerken plaatsgemaakt heeft voor hartelijke relaties. De onderlinge ontmoetingen bieden de gelegenheid om in alle openheid door te spreken over verschil in opvattingen, en om samen te bidden. Ook kunnen de aangesloten Nederlandse kerken zo als daar aanleiding voor is een gezamenlijk signaal laten horen naar de overheid. Dhr. Van Dartel toonde zich verheugd over het voornemen van de NGK en GKv om als geassocieerd lid deel te gaan nemen aan de Raad. In de Raad van Kerken zijn veel ‘kerkfamilies’ vertegenwoordigd; deelname van de kleine gereformeerde kerken voegt echt iets toe.

Ds. Tiemen Dijkema is voorzitter van de gezamenlijke GKv-NGK-commissie die het besluit om toe te treden tot de Raad van Kerken voorbereidde. Hij memoreerde dat er in het verleden door de twee kerkverbanden veel is geïnvesteerd in contacten met nabije kerken. Nu wordt daarnaast gewerkt vanuit het besef dat Christus’ kerk, ook wereldwijd, veel groter is. Hij riep op ‘om bescheiden te zijn en nieuwsgierig naar het werk van Christus dat zich eerst wat buiten ons gezichts- en aandachtsveld afspeelde.’ Het wat linkse, activistische imago van de Raad van Kerken behoort tot het verleden, en tegelijk zijn bij de NGK en de GKv de ramen naar buiten toe verder opengezet. Om die twee redenen ziet DKE/CCS nu volop ruimte om deel te nemen aan beraden en overlegorganen, om zo de deelnemende kerkgenootschappen beter te leren kennen en over en weer van elkaar te leren.

De GKv en NGK zullen eind november naar verwachting het voorlopige besluit van 7 november bekrachtigen. Zij kiezen voor een zogeheten geassocieerd lidmaatschap. Zo kunnen zij de Raad van Kerken beter leren kennen zonder dat er overhaast tot lidmaatschap besloten wordt. Als geassocieerd lid kunnen kerken volwaardig participeren zonder dat ze daadwerkelijk lid zijn. Met deze vorm willen ze onder meer rekening houden met de Christelijke Gereformeerde Kerken, die nu geen ruimte zien om deze stap te zetten.

Lees hier de toespraak van dhr. Van Dartel.

Op de website van de Raad van Kerken kunt u zien wat de Raad zoal doet en wie er deel van uitmaken.

Fusie dienstverlenende organisaties

Fusie dienstverlenende organisaties

De Nederlands Gereformeerde Toerusting, het Praktijkcentrum en het Diaconaal Steunpunt zijn van plan om per 1 januari aanstaande samen te gaan in één dienstverlenende organisatie voor de kerken. Dat is de uitkomst van intensief overleg in het afgelopen jaar. Op veel terreinen werken de organisaties al intensief samen.

Tijdens de gezamenlijke clustervergadering van de synode (GKv) en landelijke vergadering (NGK) van 6 november jl. legden de drie organisaties hun rapporten voor aan de afgevaardigden. De bespreking daarvan verliep anders dan voorzien. Toen de drie instellingen in september 2019 hun rapporten inclusief concept besluitteksten aanleverden, was het gesprek over mogelijke samenwerking nog maar net gestart. Die besprekingen en nadere kennismaking verliepen daarna zo voortvarend, dat er in maart 2020 een intentieverklaring tot samenwerking werd opgesteld. Door de vertraging in besluitvorming ten gevolge van corona raakten besturen en medewerkers geïnspireerd om te proberen nog in deze gs/lv-periode een stap verder te zetten.  Roel Meijer van deputaten diaconale zaken sprak dan ook van een rijdende trein en vroeg de afgevaardigden zo sportief te willen zijn om erop te springen. Een nieuwe naam voor de samenwerkende instellingen is overigens nog niet gevonden. Dr. Cors Visser is recent aan de slag gegaan als nieuwe directeur van het Praktijkcentrum; hij is de beoogde directeur van de nieuwe organisatie.

In de reacties op het fusieplan overheerste het enthousiasme over het feit dat men elkaar gevonden heeft en de snelheid waarmee dit gepaard gaat.

Hoewel de bestuurders van de instellingen aangaven dat er nog wel wat losse eindjes liggen op het vlak van inkomsten en bijdrage van lokale gemeenten, hopen zij voor de plenaire vergadering van GS en LV (gepland voor 28 nov. a.s.) met een voorstel te komen. Dan zal ook de afweging gemaakt worden over de totale financiering voor de komende jaren, in samenhang met het financiële meerjarenperspectief dat de commissie strategie en financiën heeft geschetst.

Lees hier de intentieverklaring beoogde samenwerking

 

 

‘Vernieuw verankering aan de Bijbel’

‘Vernieuw verankering aan de Bijbel’

GKv/NGK moeten op zoek naar een nieuwe en daarmee sterkere verankering aan de leer van de Bijbel, nu het instrument dat tot dusver daartoe dient – de binding van ambtsdragers aan de klassieke belijdenisgeschriften – steeds minder functioneert. Die aanbeveling doet de Regiegroep hereniging NGK/GKv in de brief waarmee ze het voorstel voor een nieuwe kerkorde aanbiedt aan de GKv-synode en de Landelijke Vergadering van de NGK. De Regiegroep stelt voor om een commissie te benoemen die gaat verkennen ‘op welke wijze de kerken hun geloof met het oog op deze en de toekomende tijd kunnen belijden en hoe de verankering van de kerken aan de leer van de Bijbel opnieuw vorm kan krijgen.’

De nieuwe kerkorde en het nieuw voorgestelde, versoberde Verbindingsformulier voor predikanten sluiten aan bij de in de afgelopen decennia tussen GKv en NGK gegroeide overeenstemming over de binding van ambtsdragers aan de drie oecumenische belijdenisgeschriften en de Drie Formulieren van Eenheid. Maar als de nieuw te vormen kerkgemeenschap een ‘belijdende gereformeerde kerk van de 21e eeuw’ wil zijn, kan daarmee volgens de Regiegroep niet worden volstaan. ‘We moeten eerlijk onder ogen zien dat die binding in veel gemeenten in beide kerkverbanden steeds minder functioneert,’ signaleert Regiegroepvoorzitter Ad de Boer. ‘Daarbij speelt groeiende onbekendheid met de confessies een rol, maar ook dat kerkleden, inclusief ambtsdragers, zich steeds vaker vervreemd voelen van de taal en van delen van de inhoud van die eeuwenoude en contextbepaalde belijdenisgeschriften.’

We moeten eerlijk onder ogen zien dat de binding in veel gemeenten in beide kerkverbanden steeds minder functioneert

Contextbepaald – krachtig en kwetsbaar
Benoemen dat de belijdenisgeschriften in veel opzichten bepaald zijn door de context waarin ze tot stand kwamen is volgens hem geen kritiek op de confessies. ‘Die contextbepaaldheid – in een concrete situatie tegenover dwaalleringen of dwaalpraktijken zeggen: maar dít is wat wij op grond van de Bijbel geloven – is de kracht van de confessies. Maar dat maakt het in onze culturele context van de 21e eeuw, die in veel opzichten zo anders dan die van de 16e eeuw, tegelijk ook kwetsbaar. De klassieke belijdenisgeschriften functioneren in de praktijk steeds minder als verwoording van het gemeenschappelijke geloof dat we in de kerk belijden. En voor kerkleden is veel minder duidelijk te zien hoe die twee samenvallen: de gezonde Bijbelse leer en de vertolking daarvan in belijdenisgeschriften die eeuwen geleden zijn opgesteld.’

Op papier is het in de kerk met de binding aan de leer van de Bijbel goed geregeld, maar volgens de Regiegroep is er tussen die papieren werkelijkheid en de realiteit van het gemeentelijk leven is een kloof gegroeid. De Boer: ‘Wij vragen de kerken om niet hun ogen te sluiten voor die kloof. Want dan raak je op den duur de binding van de kerk aan de gezonde, heilzame leer, de betrouwbare boodschap, de leer van Christus of hoe de Bijbel het ook maar verwoordt echt kwijt. En dat moeten we niet willen. Als je negeert dat het anker aan het losraken is, drijft het kerkschip straks alleen nog maar op het getij van de wisselende cultuur. En dan lopen we op de klippen.’

We willen niets liever dan dat de kerken Jezus blijven volgen op de weg naar Zijn toekomst en niet worden weggelokt in de doodlopende straat van dwaalleer

De belijdenisgeschriften hebben de kerken altijd willen bewaren bij Jezus Christus en bij het Woord van God waarvan Hij het middelpunt is, aldus de brief van de Regiegroep aan GS en LV. Dat is ook nu de inzet. ‘We leggen dit onderwerp op uw tafel, omdat we niets liever willen dan dat de kerken Jezus blijven volgen op de weg naar Zijn toekomst en niet worden weggelokt in de doodlopende straat van dwaalleer. Omdat we uit de zuivere bron willen blijven drinken en omdat de herders in de kerk de schapen bij die bron moeten brengen, ook in de 21e eeuw. Omdat een missionaire kerk graag het goede nieuws van Gods Koninkrijk wil verkondigen en niet een ander evangelie. Omdat wie gereformeerd wil zijn, steeds weer gereformeerd moet worden’. Maar daarvoor is het volgens de Regiegroep wel nodig om te zoeken, hoe de kerken dat wat ze geloven, de ‘gezonde leer’ zo onder woorden kunnen brengen – actueel en toekomstgericht – ‘dat ambtsdragers zich daaraan met overtuiging en toewijding kunnen committeren en de gemeente daarin voorgaan.’

Nieuwe schatten
Volgens de Regiegroep kan zo’n nieuwe verankering ‘ook recht doen aan het woord van onze Heer over de rentmeester die behalve oude ook nieuwe schatten uit de voorraadkamer tevoorschijn haalt (Mat. 13). De Geest schrijft wegen in de tijd! Wat zou het een geschenk van God zijn, als werkelijkheid kan worden waarvoor al decennia, soms hartstochtelijk, wordt gepleit: de vorming van een nieuwe belijdenis of van een eigentijds geloofsgetuigenis’. In dat verband wordt verwezen naar het voorbeeld van Our world belongs to God van de Christian Reformed Church en naar de recente verschijning van De Gewone Catechismus.

Niet uitsluiten, maar insluiten
In de brief van de Regiegroep komen ook andere onderwerpen aan de orde. Zo wordt via GS en LV aan alle GKv- en NGK-gemeenten ‘een expliciete en hartelijke uitnodiging’ gedaan om deel uit te maken van de nieuwe kerkgemeenschap. ‘We zijn van mening dat geen enkele gemeente gedwongen moet worden om bij de hereniging een definitieve keus te maken: willen we voluit mee in de nieuwe kerkgemeenschap, hebben we op onderdelen reserves en kiezen we voor een aparte positie of gaan we helemaal niet mee? Ook wat in de kerkorde wordt voorgesteld over de ‘verwantschapsrelatie’ heeft niet de intentie om gemeenten voor het blok te zetten en tot een snelle keus te dwingen. De keus voor zo’n relatie kan desgewenst ook na een aantal jaren nog gemaakt worden. Wat de kerkorde over deze relatie bepaalt, staat nadrukkelijk in een breder kader: we willen geen gesloten kerkgemeenschap zijn, waarvan de grenzen samenvallen met GKv/NGK. Die uitnodiging strekt zich ook uit tot andere kerken dan GKv/NGK. De kerkorde wil nadrukkelijk breder kijken: niet uitsluiten, maar verwelkomen en insluiten.’

Klik op de link in de intro van dit bericht om de brief te openen. Of download hem hier.

 

 

Kerkorde terug naar de kern

Kerkorde terug naar de kern

Er is een nieuw voorstel voor de kerkorde die bij de hereniging van NGK en GKv de bestaande kerkordes moet vervangen. In 2019 werd een eerste versie, gemaakt door de Werkgroep Toekomstige Kerkorde (WTK), voor commentaar aan de kerken voorgelegd. Het nieuwe kerkordevoorstel, voorzien van een uitvoerige toelichting, is geadresseerd aan de generale synode (GKv) en de landelijke vergadering (NGK) voor bespreking en besluitvorming in het komende halfjaar.

Onderaan dit bericht vindt u de bijbehorende downloads, waaronder de concept-kerkorde zelf en de toelichting daarop

Van de mogelijkheid om op de versie-2019 van de kerkorde te reageren is veel gebruik gemaakt. Er kwamen bijna honderd reacties van kerken, kerkleden, deputaatschappen en commissies binnen. ‘We zijn erg blij met dat overweldigende aantal reacties,’ zegt WTK-lid Kornelis Harmannij (GKv). ‘Daardoor hebben we kunnen peilen wat er in de kerken leeft. De commentaren hebben ons geholpen om wat wij opgeschreven hadden, te toetsen aan de praktijk. En ook om in beeld te krijgen wat de kern is en dus moet blijven en wat uitwerking is en daarom weg kan.’

De reacties op de eerste versie hielpen de opstellers om in beeld te krijgen wat de kern is.

Twee lijnen
In de reacties uit de kerken waren twee lijnen zichtbaar, signaleert Harmannij. ‘Aan de ene kant pleidooien om als plaatselijke kerken in de gemeentelijke praktijk eigen keuzes te kunnen maken, aan de andere kant zorgen of we wel echt belijnd gereformeerd blijven. Soms botsten die twee, bijvoorbeeld rond de ruimte die de versie van 2019 bood om doopleden het avondmaal mee te laten vieren. De een is daar blij mee, de ander vindt dat niet gereformeerd.’
Hoe is de WTK met die twee lijnen omgegaan? ‘We hebben geprobeerd om als het ook maar enigszins kon, vrijheid en ruimte te bieden in de kerkorde, behalve waar die tekort doen aan de rechten van anderen. En we hebben onze voorstellen opnieuw getoetst aan de Bijbel en de gereformeerde belijdenis. Want we willen graag gereformeerd blijven. Maar dat is niet per se hetzelfde als wat we vroeger belangrijk vonden. En het betekent ook niet in detail uitwerken hoe het er plaatselijk aan moet toe gaan.’

Schrappen
Volgens Harmannij is de kerkorde door de reacties uit de kerken beter geworden. WTK-voorzitter Jan van Dijk (NGK) is dat met hem eens: ‘De kerkorde is er soberder door geworden. Misschien minder theologisch en getuigend en voor het gevoel van sommigen minder mooi, maar wel meer to the point, terug naar de essentie, duidelijker.’ Harmannij: ‘Zowel in de reacties uit de kerken als in onze interne discussies kwamen soms prachtige, bezielende visies langs en mooie missiebeschrijvingen bijvoorbeeld rond het diaconaat. Maar die leidden dan vaak weer tot tegenreacties: nee, je moet het anders zeggen, met weer andere theologische accenten. Die discussies brachten ons niet verder. Toen hebben we gezegd: we moeten terug naar de kern: waar draait het nu echt om, bijvoorbeeld in de taak van ambtsdragers? Dat moeten we vastleggen, meer niet. Dat betekende: schrappen. Ook in dat verband geldt: less is more.’

Zeker vergeleken met andere kerkordes is het een korte, sobere kerkorde geworden, doordat er verhoudingsgewijs veel wordt overgelaten aan de plaatselijke kerken

Brokken voorkomen
Toch zijn sommige onderdelen van de kerkorde, bijvoorbeeld over procedures om ambtsdrager te worden of rond losmaking van predikanten nog behoorlijk uitgebreid. Harmannij: ‘Soms is het nodig om procedures zorgvuldig, stap voor stap te beschrijven om te voorkomen dat dingen te snel gaan of dat er van alles bij wordt gesleept. Juist in gespannen situaties moet je brokken voorkomen en zorgvuldig te werk gaan. Maar zelfs rond dit soort onderwerpen is er in vergelijking met de GKv-kerkorde nog best veel geschrapt.’
De nieuwe kerkorde is iets uitgebreider dan het Akkoord voor Kerkelijk Samenleven (AKS) van de NGK en beduidend korter dan de Kerkorde van de GKv die in 2014 tot stand kwam. Zeker vergeleken met andere kerkordes in binnen- en buitenland is het een korte, sobere kerkorde geworden, doordat er verhoudingsgewijs veel wordt overgelaten aan de plaatselijke kerken.

‘Hier is ieder welkom die van Christus is. We wijzen alleen af wie Hij afwijst.’

Katholiciteit
In de toelichting op de kerkorde noemen de opstellers de katholiciteit van de kerk als het belangrijkste uitgangspunt van de nieuwe kerkorde. ‘Hier is ieder welkom die van Christus is. We wijzen alleen af wie Hij afwijst.’ Harmannij: ‘Je bent alleen ware kerk omdat je je houdt aan het Woord van God. Niet vanwege een eigen identiteit die in de loop van de geschiedenis is gevormd. Dus niet: zo deden we dat altijd en dat was toch goed gereformeerd? Ik heb bijvoorbeeld geleerd genuanceerder te kijken naar gemeenteleden die moeite hebben met de kinderdoop en daarom hun kinderen niet laten dopen. Of die zich opnieuw laten dopen. Ik deel die keuzes niet en zie er geen Bijbelse grond voor. Maar de vraag is: sluit Christus hen uit? Nee? Dan wij dus ook niet.’
De reformatie van de 16e eeuw bracht de kerken terug bij de Bijbel als enige beslissende bron en maande de kerken daarom tot terughoudendheid in kerkelijke regelgeving, aldus de toelichting. Harmannij: ‘Denk aan art. 32 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis: een zekere orde is goed, maar die moet geen barrière vormen tussen Christus en de christenen. Ze moet de geloofseenheid juist bevorderen.’
Volgens de WTK moet de kerkorde niet gebruikt worden om, zoals dat vroeger soms gebeurde en zeker in de GKv lange tijd gebruik was, uniformiteit af te dwingen. ‘We zijn niet een kerkverband omdat we dezelfde regelingen en procedures hanteren, maar omdat we één Heer hebben.’ Daarmee maken de opstellers duidelijk waarom ze terughoudend zijn met het uitvaardigen van landelijke regels en vinden dat kerken elkaar zoveel mogelijk vrijheid moeten laten om het plaatselijk gemeenteleven vorm te geven. ‘In plaats van over elkaar te heersen, onderwerpen we ons aan de ene Heer Jezus Christus en laten elkaar de ruimte die Hij ons gunt.’

Deel uitmaken van het kerkverband is niet vrijblijvend

Niet vrijblijvend
Aan de andere kant gaat de WTK ook niet mee met de neiging van gemeenten om zich bij voorbaat te distantiëren van kerkelijke besluiten of een blijvend voorbehoud te claimen. De katholiciteit van de kerk brengt ook met zich mee dat ‘van de kerken worden gevraagd om aan de hervonden geloofseenheid concreet inhoud te geven door het aanvaarden en naleven van gemeenschappelijke besluiten, inclusief een gemeenschappelijke kerkorde,’ aldus de toelichting. Deel uitmaken van het kerkverband is niet vrijblijvend.
Die gemeenten zijn vooral in de NGK te vinden. Jan van Dijk is al decennialang actief in een gemeente (NGK Oegstgeest), voor wie dat ook gold en die nog niet zo lang geleden besloot om het Akkoord voor Kerkelijk Samenleven te aanvaarden. Hij hoopt dat NGK-gemeenten die moeite hebben met het aanvaarden van een kerkorde en met besluiten van kerkelijke vergaderingen, de nieuwe kerkorde open en onbevangen gaan lezen. ‘Begin gewoon bij de kale tekst, zonder de toelichting. Die tekst geldt, de toelichting niet. Lees die van het begin tot het eind en kijk wat het voor de praktijk betekent. En vergelijk hem daarna eens met het AKS.’ En, voegt hij er aan toe: ‘Lees de kerkorde ook vanuit de optiek van iemand in de kerk die vraagt: doe mij recht. Dat vereist goede, zorgvuldige procedures en om een houding die ook bij spanningen de kerken samenbindt.’

‘De brug naar een heel ander soort kerkverband kunnen we niet over’

Hij beseft dat gemeenten die principieel een ander soort kerkverband willen, heel los, met een principieel voorbehoud bij alle landelijke en regionale besluiten, wellicht hun moeite zullen houden. ‘Maar die brug naar een heel ander soort kerkverband kunnen we niet over. Ook niet vanuit onze Nederlands Gereformeerde achtergrond en geschiedenis. En tegelijk ben ik er diep van overtuigd dat deze gemeenten er in de praktijk prima met deze kerkorde uit de voeten kunnen. Ik hoop dat ze dat proberen. The proof of the pudding is in the eating.’ Dat geldt volgens hem ook voor de binding aan de gereformeerde belijdenis. ‘Daarin trekken we de lijn uit het verleden door: sober en ook geleerd door de lessen van het verleden. Inclusief een zekere verlegenheid over het functioneren daarvan. En zoekend naar nieuwe wegen op dat punt.’

GS en LV
In de komende maanden zullen de leden van de GS en LV aangeven wat zij van de voorgestelde kerkorde vinden en daarover besluiten nemen. Harmannij: ‘Zij mogen er van alles in veranderen. Zij maken de inhoudelijke keuzes en dan kijken wij graag hoe je die het beste inpast en verwoordt. Ik heb ervaren dat er in commentaar altijd zoveel waardevols zit. In eerste instantie ben je er vaak niet blij mee, maar als je het verwerkt hebt, zie je dat het toch een verrijking is.’ Van Dijk: ‘Dit is een kerkorde met een beperkte horizon. Er zijn onderwerpen die niet af zijn. Rond de vormgeving van de ambten en de plek van kerkelijk werkers lopen nog allerlei discussies die zich in de komende jaren wel zullen uitkristalliseren en dan tot aanpassingen in de kerkorde zullen leiden. Het is dus geen dichtgetimmerd geheel. En ik besef ook dat nieuwe generaties nieuwe wegen zullen kiezen, ook met de kerkorde.’

 

Samenwerking TU en Foundation Academy

Samenwerking TU en Foundation Academy

De Theologische Universiteit Kampen (TUK), die de predikantsopleiding voor GKv en NGK verzorgt, gaat samenwerken met de School of Divinity van Foundation Academy in Amsterdam.  Die staat onder leiding van Theoloog des Vaderlands dr. Samuel Lee en verzorgt hoger onderwijs met een evangelische signatuur voor migranten en vluchtelingen.

Deze samenwerking werd gepresenteerd bij de opening van het nieuwe academische jaar van de TUK op 31 augustus jl. Volgens rector prof. dr. Roel Kuiper is dit een ‘natuurlijke stap’, nu veel gereformeerde kerken contacten hebben met christenen die via een asielprocedure in Nederland zijn gekomen. ‘Voor de studenten van Kampen is het goed om tijdens hun opleiding te leren wat er in Amsterdam op het gebied van geloof onder migranten en asielzoekers plaatsvindt.’ Volgens Samuel Lee heeft ‘de gereformeerde theologie zeker wat te zeggen voor onze studenten. Ik hoop dat wij van elkaar kunnen leren.’ Voor de komende periode zal er op het gebied van onderwijs tussen beide instellingen uitwisseling plaats vinden en wordt verdere afstemming op elkaars programma’s onderzocht.

Het gebouw van de TU aan de Broederweg in Kampen.

Weg uit Kampen
Overigens zal er aan de verbinding tussen de Theologische Universiteit en de stad Kampen een eind komen. Rector Kuiper maakte duidelijk dat de staat waarin de gebouwen van de TUK verkeren verhuizing noodzakelijk maakt. Utrecht en Zwolle zijn de twee opties voor de nieuwe vestigingsplaats. Hij meldde ook dat het studentenaantal aan de TUK even hoog ligt als een jaar geleden. Vanwege de coronabeperkingen wordt er dit jaar geen internationale master aangeboden. In de diverse masteropleidingen zit groei: er zijn circa 40 nieuwe inschrijvingen voor het nieuwe studiejaar. Daartoe behoort de nieuwe eenjarige master christelijke spiritualiteit in samenwerking met New Wine Nederland en Contemplatio. Minder goed gaat het met de bacheloropleiding. Dit jaar startten er vijf studenten met het eerste jaar, minder dan vorig jaar. In het tweede jaar van de bachelor wordt naast de ‘predikantsroute’ voor het eerst een tweede route aangeboden ‘theologie en samenleving’.

Voorzitter prof. dr. Leen Hordijk van de Raad van Toezicht pleitte voor langjarige financiële afspraken tussen de TUK en de kerken, zodat er op GS en LV niet steeds discussies over de financiering  meer hoeven  plaats te vinden.

Voor meer informatie: www.tukampen.nl

Foto TU: Marion Golsteijn, creativecommons-license

‘Klaar om het werk weer op te pakken’

‘Klaar om het werk weer op te pakken’

Landelijke vergadering (NGK) en generale synode (GKv) maken een doorstart

Synode en lv gaan weer het bos in – letterlijk, in dit geval. Na maanden van relatieve rust en wat online vergaderwerk in de marge komen de afgevaardigden naar de twee kerkelijke vergaderingen op 19 september a.s. voor het eerst weer bij elkaar in conferentiehotel Mennorode in Elspeet. Zes van hen vertellen iets over hoe ze de afgelopen periode beleefd hebben en hoe ze aankijken tegen de doorstart van het vergaderwerk. De algemene teneur is: we zien ernaar uit om het werk weer op te pakken.

Synodeverslaggever Andries van den Berg is als ouderling afgevaardigd door de Particuliere Synode Noord. Begin maart verhuisde hij naar Zeewolde. De eerste keer dat hij een kerkdienst van zijn nieuwe gemeente bijwoonde, was voorlopig meteen ook de laatste. De GKv Zeewolde had de online samenkomsten snel op orde, maar hij miste de contacten en de samenzang.

Wandelgangen
‘Digitaal vergaderen was voor synode en lv tot voor kort de enige optie, maar ik heb het als afstandelijk ervaren,’ vertelt Andries. ‘Tijdens en rondom de bijeenkomsten op Mennorode proefden we Gods zegen en nabijheid. De coronacrisis heeft het daadwerkelijk samen optrekken een tijdlang verstoord.’ Het ontbreken van de wandelgangen vindt hij een groot gemis. Daarom is hij blij dat er weer gezamenlijk vergaderd kan gaan worden, hoewel anders dan voorheen. ‘Ik begrijp dat het niet anders kan, maar ik zie wel op tegen de noodzakelijke digitale rondes die aan de besluitvorming voorafgaan,’ zegt hij. ‘Ik ben een behoorlijke vergadertijger en hecht aan goede communicatie. Als ik achter een scherm zit, mis ik de non-verbale communicatie.’

Een moment van verbondenheid tijdens een gezamenlijke bijeenkomst in februari van dit jaar.

Het nieuwe normaal
Ds. Mark Rietkerk is predikant van de samenwerkingsgemeente NGK/GKv in de Utrechtse gemeente Leidsche Rijn. De regio Utrecht (NGK) wees hem aan als afgevaardigde naar de Landelijke Vergadering. Vanuit zijn rol als predikant vond hij de zoektocht naar het nieuwe normaal van het kerkelijk leven ‘niet het leukste wat ik in mijn leven heb meegemaakt, maar ik heb wel het idee dat we nu een bepaalde modus vinden.’
Wat het lv- en synodewerk betreft heeft hij zich de afgelopen maanden ingezet voor de commissie Strategie en Financiën, die op 19 september haar rapport presenteert. Hij heeft goede herinneringen aan de mooie vergaderlocatie en de fijne ontmoetingen begin dit jaar, maar van wat er inhoudelijk gepasseerd is, is hem niet zo gek veel bijgebleven. Hij is er klaar voor om weer samen aan het werk te gaan en verheugt zich erop. ‘Ik hoop op mooie ontmoetingen en goede besprekingen, op weg naar een kerk die weer nieuwe inspiratie geeft aan allen.’

Wikken en wegen
Preses Frans Schippers van de Landelijke Vergadering staat met name de laatste gezamenlijke bijeenkomst voor de lockdown nog helder voor de geest. Daarin was ruimte voor schuldbelijdenis, vergeving en heling: ‘Het was geweldig om te zien en te ervaren hoe God ons zo nabij is.’ Als directeur/commandant van de veiligheidsregio Kennemerland heeft hij het de afgelopen maanden ontzettend druk gehad. Gelukkig waren er ook rustperiodes. Over het vergaderwerk zegt hij: ‘Het samen optrekken brengt meer vreugde en voldoening dan ik vooraf had gedacht; ik ben onder de indruk van wat God door ons als mensen heen doet om zijn koninkrijk te vestigen.’

De beide moderamina. De foto is genomen op 11 februari jl. Frans Schippers staat helemaal links.

Het gezamenlijke moderamen is veel bezig geweest met het gaande houden van het synode/lv- werk. ‘Ik ervoer de start van het gezamenlijke werk begin dit jaar als een mooie zoektocht, die onverwacht werd stilgezet. Zeker in het begin van de coronacrisis moesten we wikken en wegen wat er wel en niet kon en moest doorgaan, in overleg met de afgevaardigden. De digitale middelen hielpen ons om het werk, zij het op een lager pitje, door te laten gaan. Het is in de afgelopen tijd niet uit mijn aandacht en gebed geweest.’
Nu ziet Frans ernaar uit iedereen weer te zien en te ontmoeten. ‘Hopelijk brengt de Heer ons samen verder op het goede pad naar vereniging van onze kerkverbanden. Ik hoop en bid dat we de belangrijkste besluiten voor het einde van het jaar kunnen nemen.’

Sabbatical
Als lid van de commissie die zich bezighoudt met het man/vrouw en ambtdossier heeft ds. Rutger Heij, GKv-predikant te Heemse, in het begin flink moeten aanpoten. Hij zegt daarover: ‘Heel mooi waren de gesprekken met kerken in het hele land. Pijnlijk is het om te zien hoe blijvend verschil van inzicht afstand geeft.’
De maanden april en mei voelden voor Rutger als een sabbatical. ‘Ik was grotendeels vrijgesteld voor het werk in de gemeente. Toen de synode ophield te vergaderen, heb ik een deel van het gemeentewerk weer opgepakt maar zonder de druk die er normaal op staat.’ Het kost hem geen moeite om de motivatie te vinden voor de doorstart van het synodewerk. ‘Ik heb nu geen vrijstelling van het gemeentewerk geregeld om tijd te maken voor de synode. Ik doe het naast elkaar en waar nodig regel ik ter plekke iets om tijd vrij te spelen. Wel zie ik ernaar uit me na maart 2021 weer helemaal aan de gemeente te kunnen wijden.’

Uitdaging
De digitale procedures van het lv/synodewerk zorgden bij ds. Peter Sinia (NGK Ede) af en toe voor wat puzzelwerk. Thuis was het druk en gezellig doordat de kinderen online lessen en colleges volgden. Peter genoot van alle creativiteit die opborrelde rondom streaming van diensten, was dankbaar dat ernstige slachtoffers van corona binnen de gemeente uitbleven, maar bezorgd over wat corona voor de kwetsbaren betekent.
Op de eerste fase van samen vergaderen begin dit jaar kijkt Peter met plezier terug. Hij noemt de positieve onderlinge sfeer tussen de afgevaardigden. ‘Wat dat betreft sta ik te popelen om met het vervolg aan de slag te gaan.’ Wel vond hij het verdrietig om vanaf de zijlijn mee te maken hoe sommige internationale oecumenische contacten van de GKv beëindigd werden.
Peter verheugt zich ook op de doorstart van het vergaderwerk. ‘Ik hoop dat we mogelijkheden behouden om echt bij elkaar te komen en niet teruggeworpen worden op digitaal vergaderen.’ Hij gelooft dat er door de synode en de lv belangrijke beslissingen genomen worden die tot opbouw van Gods kerk zijn. Hij sluit af met: ‘Het zal een uitdaging zijn om dat zo te doen dat ook de plaatselijke kerk en de individuele leden zich gezegend weten door ons werk.’

Conferentiehotel Mennorode, in Elspeet, de plek waar de meeste gezamenlijke vergaderingen plaatsvinden.

Stroperig
Ds. Zweitse van Hijum (GKv Zevenbergen) blikt op de lockdown terug als een bijzondere, uitdagende, maar soms ook lastige periode: ‘Het blijft behelpen om je met je broers en zussen in de kerk verbonden te weten via sociale media en op afstand, juist in een periode waarin gemeenschap zo enorm belangrijk is.’  Daarom vond hij het wel prettig dat het synodewerk even stil kwam te liggen. ‘Een enkel dossier is schriftelijk behandeld, maar dat werd een heel stroperig proces.’ Binnen de synodecommissie waarvan hij deel uitmaakt, vond regelmatig online overleg plaats, maar Zweitse heeft duidelijk voorkeur voor fysiek vergaderen.
Over het werk rond de start van synode en lv begin dit jaar zegt hij: ‘Misschien is het niet altijd even boeiend en in zekere zin vooral faciliterend maar daarmee wel nodig. Het is mooi om te zien hoeveel er gebeurt binnen Gods koninkrijk waar je normaal gesproken niet zoveel zicht op hebt.’ Hij geniet van de onderlinge loyaliteit en betrokkenheid tussen de afgevaardigden. ‘En regelmatig word ik verrast door mooie meditaties bij de dagopeningen en -sluitingen,’ voegt hij eraan toe.
Toen het synodewerk na de zomer weer begon, kostte het hem aanvankelijk wel wat moeite om het op te pakken; het was wat naar de achtergrond geraakt. ‘Het is opnieuw zoeken naar een goede balans tussen gemeentewerk, synodewerk en privé, ook omdat ik in juli opnieuw vader ben geworden. Maar inmiddels zit ik er weer helemaal in; het was begin september goed om elkaar weer te ontmoeten.’

 

Synode en lv: doorstart in september

Synode en lv: doorstart in september

Na een gedwongen rustperiode dit voorjaar en na de zomervakantie pakken de synode (GKv) en landelijke vergadering (NGK) het werk in september weer op. Het plan is om op 19 september a.s. voor het eerst weer bij elkaar te komen in conferentiehotel Mennorode in Elspeet. Die bijeenkomst is openbaar, maar vanwege de coronamaatregelen niet toegankelijk voor belangstellenden. Door middel van een livestream zijn de vergaderingen toch te volgen.

Er wacht de afgevaardigden nog een behoorlijke hoeveelheid werk. Naast bespreking van en besluitvorming rondom gezamenlijke rapporten van diverse deputaatschappen/commissies staan er dit najaar een paar stevige dossiers op de agenda.

Strategie en financiën
In opdracht van synode/landelijke vergadering is sinds februari jl. een commissie aan het werk die onderzoekt welke mogelijkheden er te zijner tijd zijn voor het landelijk kerkenwerk qua inhoud en omvang, gezien de verwachte krimp van het beschikbare budget. Deze commissie strategie en financiën onderzoekt momenteel wat er in de kerken leeft aan inzichten en verlangens en werkt uit wat dat in praktisch en financieel opzicht zal gaan vragen van de kerken. De bedoeling is dat de commissie uiterlijk op 1 september rapporteert en dat de inhoud van het rapport op 19 september besproken wordt door de synode/landelijke vergadering.

Kerkorde
Later dit jaar wordt een begin gemaakt met de bespreking van de volgende versie van de kerkorde voor de herenigde kerken. In 2019 is een eerste concept aan de kerken gepresenteerd. Er was ruimschoots gelegenheid om dat concept te becommentariëren, en van die gelegenheid is veel gebruik gemaakt. De commissie toekomstige kerkorde was heel blij met die input en is ermee aan het werk gegaan. Dat zal resulteren in een volgend concept, waar de gezamenlijke synode/landelijke vergadering een aantal dagen voor uittrekt om te bespreken. Besluitvorming zal naar verwachting pas begin 2021 plaatsvinden.

Alles over synode en landelijke vergadering is te vinden op www.lv-gs2020.nl. Meer concrete informatie over agenda en livestream volgt.