Excuusbrief aan Tehuisgemeente

Excuusbrief aan Tehuisgemeente

 

Zicht op de stad Groningen

De GKv Groningen-Zuid/Helpman heeft in een brief aan de Tehuisgemeente (NGK Groningen) afstand genomen van de schorsing (1963) en afzetting (1965) van zijn toenmalige predikant Asjen van der Ziel. Dat is bijzonder, omdat deze tuchtmaatregelen de opmaat vormden voor de scheuring in de GKv, waaruit de NGK zou ontstaan. De maatregelen werden genomen, omdat ds. Van der Ziel tegen het uitdrukkelijke besluit van zijn kerkenraad in gesprekken voerde met de Gereformeerde Kerk (synodaal) van Groningen met hereniging als uiteindelijke doel. Dat was in die tijd een heet hangijzer.

In de brief aan de Tehuisgemeente, die als uitvloeisel van dit conflict ontstond, schrijft ds. Willem de Graaff dat de kerkenraad van Groningen-Zuid/Helpman zich schaamt over het ‘onrecht’ dat ds. Van der Ziel is aangedaan. Dat betreft zowel de procedure – de schorsing vond plaats zonder de vereiste medewerking van de genabuurde kerk van Groningen-Noord en van de classis – als het motief van de tuchtmaatregelen – ds. Van der Ziel zou een ‘openbare grove zonden’ hebben begaan.  Volgens de kerkenraad leidde de sfeer in de GKv op landelijk niveau er toe dat onderling ‘gedoe tussen een predikant en zijn kerkenraad uitvergroot werd tot principiële proporties alsof de waarheid van het evangelie in geding was’. De brief spreekt van een ‘afkeurenswaardige beslissing waarvoor we ons als kerkenraad alleen maar kunnen schamen’.

Uitgestoken hand

Uit de brief blijkt dat de kerkenraad heeft gezocht naar woorden om zijn houding tegenover het conflict van de jaren zestig tot uitdrukking te brengen. ‘De meeste ouderlingen hebben nauwelijks een idee van waar het in die tijd om ging.’ De kerkenraad realiseert zich dat gedane zaken geen keer nemen, ‘maar we schudden elkaar bij wijze van spreken wel de hand ter verzoening. En waar een fout is gemaakt, wordt excuus aangeboden’.

De schorsing van ds. van der Ziel leidde in 1964 tot een breuk op de Generale Synode van Rotterdam-Delfshaven. Na zijn afzetting in 1965 ontstond de Tehuisgemeente, zo genoemd naar het gebouw waarin men ‘s zondags kerkte. In 1968 stapte ruim tachtig procent van de vijfhonderd leden van de Tehuisgemeente samen met ds. Van der Ziel over naar de Gereformeerde Kerk (synodaal). Het overgeleven deel ging door als Tehuisgemeente – aanvankelijk buiten het kerkverband, later in de NGK en telt nu ruim vierhonderd leden. De Open Brief die 25 predikanten en kerkleden in 1966 aan de Tehuisgemeente schreven, werd aanleiding tot de landelijke scheuring in de GKv, waaruit de NGK ontstond.

De brief is door de Tehuisgemeente heel positief ontvangen.

 

De Regiegroep trekt het land in

De Regiegroep trekt het land in
Groepsgesprek in Eindhoven

Tussen eind januari en eind maart zijn op zeven plaatsen zogenaamde regioavonden gehouden. Leden uit NGK en GKv, al dan niet met een bijzonder ambt of functie, hadden daarop de gelegenheid om in gesprek te gaan met de regiegroep en om elkaar te ontmoeten. Tot nu toe is de regiegroep in Den Haag, Ede, Eindhoven, Emmeloord, Oegstgeest, Groningen en Enschede op bezoek geweest. 

Lokale verschillen

Op een aantal van die plaatsen werken kerken(raden) al samen. De regioavond in Den Haag vond bijvoorbeeld plaats tijdens een regulier overleg van kerkenraadsleden van drie GKv-gemeenten, twee NGK-gemeenten en een CGK-gemeente. Zij juichen het landelijke proces van eenwording toe, maar noemden wel met zoveel woorden dat de samenwerking in Den Haag al in een veel verder stadium is; daar wordt ook samengewerkt met PKN- en evangelische gemeenten. De vraag aan de regiegroep was: houd bij het herenigingsproces rekening met de grote variëteit aan lokale omstandigheden.

Die vraag leeft ook in Enschede, waar GKv, NGK en op sommige plekken CGK al langer met elkaar optrekken. Daar klonk met zoveel woorden de oproep om de CGK niet uit het oog te verliezen. ‘We hebben hun bevindelijke inslag nodig als correctie op de meer verstandelijke benadering van GKv en NGK.’ Ook in Ede kenden de aanwezige kerkenraadsleden elkaar al langer en wordt er al samengewerkt op het niveau van preekbeurten. In Ede werd onder andere gevraagd om een meer maatschappelijk betrokken en missionaire inslag dan nu in het visiedocument ‘Verlangen naar nieuwe kerk’ doorklinkt.

De situatie in Emmeloord was bijzonder. Daar was de regioavond de allereerste ontmoeting op kerkenraadsniveau sinds de scheuring in de jaren 60, en de aanwezigen waren aangenaam verrast over de openheid en eerlijkheid. Een Gkv-ouderling: ‘Als klein kind heb ik bij de scheuring met mijn ouders dit gebouw verlaten. Ik ben verwonderd dat ik dit mee mag maken.’ In Eindhoven, Oegstgeest, Groningen en Enschede waren het naast de plaatselijke (oud)predikanten en ambtsdragers vooral ‘gewone’ kerkleden die met de regiegroep en elkaar in gesprek gingen. 

 

Werkvorm in Oegstgeest: in hoeverre leeft de hereniging in de gemeente?

Het pijnlijke verleden

Overal werd inhoudelijk stevig doorgesproken over het visiedocument. Dat werd algemeen zeer gewaardeerd, maar door sommigen wel ‘vrij vaag en algemeen’ genoemd: ‘Wie kan hier iets tegen hebben?’  

Meer dan eens werd op de regioavonden de vraag gesteld: in hoeverre speelt het pijnlijke verleden nu nog een rol en hoeveel aandacht moet daar nog aan gegeven worden? In Emmeloord formuleerde een van de aanwezigen het zo: ‘De rillingen lopen me over de rug als ik denk aan wat er toen is gebeurd.’ Een plaatsgenoot gaf als suggestie: ‘Ga niet voorbij aan pijn uit het verleden, maar laat die pijn het proces niet verlammen.’ 

Een ander terugkerend gesprekspunt was de kerkorde, en dan met name de precaire balans tussen plaatselijke vrijheid en landelijke kaders. In Den Haag zei een van de NGK-predikanten in dit verband: ‘Ik wil niet dat de ruimte om dingen op lokaal niveau verschillend aan te pakken verdwijnt; tegelijk heeft het kerkverband een heilzame corrigerende rol als ik als predikant de fout inga.’ In Eindhoven zei iemand het zo: ‘God is geen God van wanorde, maar van vrede. En een goede kerkorde dient die vrede.’  

Wat betreft de kerkorde pleitte de voorzitter van de 3G-samenwerkingsgemeente in Hengelo (GKv, NGK en CGK) er ook nadrukkelijk voor om er een ‘tussentijds’ karakter aan te geven. ‘Zorg dat de kerkorde open is naar anderen (CGK, PKN) en maak zichtbaar en concreet dat we openstaan voor nieuwe, verdere samenwerking.’  

Enthousiasme

Een ander punt dat tijdens de regioavonden meer dan eens genoemd werd, in de woorden van een ouderling uit Ede: ‘Het is fantastisch dat we één zijn, maar het leeft niet sterk.’ Er werd vooral benadrukt hoe belangrijk het is om kerkleden van onder de veertig, de generatie die over een aantal jaren het kader zal gaan vormen van de herenigde kerk, mee te nemen in dit proces. ‘Als je hen er niet bij weet te betrekken, is dit een achterhoedegevecht,’ zei een aanwezige in Groningen. Het enthousiasme is er wel, getuige een opmerking van een jonge ouderling uit Ede. Hij zei naar aanleiding van het Velangendocument: ‘Zo’n kerk, daar wil ik wel bij horen!’ 

Wilt u een van de komende regioavonden bezoeken? U kunt zich aanmelden op https://onderwegnaar1kerk.nl/regiegroep-komt-naar-toe/. U kunt de regiegroep zelf ook uitnodigen in uw regio of gemeente: https://onderwegnaar1kerk.nl/nodig-de-regiegroep-uit/