‘Hoe gaat hij heten?’

‘Hoe gaat hij heten?’

Toen ik geboren werd, mochten mijn broers en zussen daarover meedenken. Nu er bij het verwachte samengaan van NGK en GKv een nieuwe kerkgemeenschap wordt geboren, mogen alle broers en zussen meedoen.

Daarom deed de Regiegroep een paar maanden geleden de oproep: denk mee over die nieuwe naam. Dat is volop gedaan: er kwamen meer dan 250 reacties binnen met in totaal meer dan honderd verschillende namen. Van heel logisch tot zeer creatief. Maar welke naam moet het nu worden?

We hebben als Regiegroep voor- en nadelen benoemd en gewogen. We hebben geproefd hoe namen klinken, wat ze oproepen, hoe praktisch bruikbaar ze zijn. We hebben om tafel gezeten met mensen uit de wereld van marketing en communicatie. We hebben geschrapt en geselecteerd. Na dat proces waren er nog vier namen over. Die vier namen leggen we nu aan de kerken en kerkleden voor: welke denkt u/denk jij dat het meest geschikt is, en waarom?

Een paar van de dingen die we belangrijk vonden:
(1) Veel kerken hebben al een ‘voornaam’, vaak die van het kerkgebouw. Steeds meer kerken kiezen een naam met een missie. Zo’n wervende naam is prachtig voor lokale gemeenten, om iets uit te stralen in de eigen buurt. Voor de nieuwe kerkgemeenschap zoeken we een ‘achternaam’ die past bij alle kerken.
(2) We zijn gereformeerde kerken. Dat typeert ons inhoudelijk en historisch. Laat dat ook in de naam maar duidelijk zijn.
(3) De naam moet openheid geven aan andere kerken om aan te sluiten, nu of later. Dus niet een naam die alleen maar past bij dit samengaan van GKv en NGK. Want we bidden dat het daar niet bij blijft!

Zo kwamen we bij vier namen, waarvan sommige ook vaak genoemd zijn.
De Nederlandse Gereformeerde Kerken – omdat dat precies typeert wat we zijn: gereformeerd en Nederlands; en inderdaad, het is de naam van één van de twee kerkverbanden, maar dan net anders (de ‘e’ achter Nederlands).
De Verenigde Gereformeerde Kerken – gereformeerde kerken die zich (nu en blijvend) verenigen, één willen zijn in het dienen van de Heer.
De Gemeenschap van Gereformeerde Kerken – in het enkelvoud, als naam voor de kerkgemeenschap waar binnen een variatie aan gereformeerde kerken past.
De Evangelische Gereformeerde Kerken – kerken met de gereformeerde belijdenis die leven uit het evangelie van de Heer en dat ook willen uitstralen.
(bij de laatste drie namen kan eventueel de aanduiding ‘in Nederland’ toegevoegd worden)

Vier namen die het wat ons betreft zouden kunnen worden. Ergens in 2020 zal de gezamenlijke vergadering (Generale Synode en Landelijke Vergadering) moeten beslissen. Maar eerst vragen we iedereen om nog eens mee te denken. Welke naam heeft uw/jouw voorkeur? Waarom spreekt de ene naam u/jou aan of wat voor weerstand roept de andere op?
We hopen op heel veel reacties. Om het makkelijk te maken, hebben we daarvoor een online enquête ontworpen. Vul hem in, geef je mening en deel de link met anderen: enquête naam GKv/NGK na hereniging

Ik ben tevreden met de naam die mijn broers en zussen voor mij kozen en met de definitieve vorm waarover mijn ouders beslisten. Ik heb er vertrouwen in dat het met de naam van de kerkgemeenschap ook zo zal gaan.

Namens de Regiegroep Hereniging,

Rob Vreugdenhil.

Kerkorde: ‘Zoek hulp en wijsheid bij elkaar.’

Kerkorde: ‘Zoek hulp en wijsheid bij elkaar.’

Ze zijn blij dat de klus van het werken aan een nieuwe kerkorde er voor dit moment op zit, maar hopen tegelijkertijd dat de kerken hen via hun reacties op de kerkorde met veel nieuw werk zullen opzadelen. ‘Ik vind het mooi werk om met de kerkorde bezig te zijn, maar zit niet vast aan deze tekst. Als er op onderdelen brede kritiek zou komen, gaan we ontspannen kijken hoe het anders kan’, zegt Kornelis Harmannij, predikant van de GKv Eindhoven-Best en de belangrijkste penvoerder in de Werkgroep Toekomstige Kerkorde (WTK). Hij was ook nauw betrokken bij het maken van de nieuwe kerkorde van de GKv. Die dateert van 2014 en de inkt daarvan is dus nauwelijks droog, maar Harmannij heeft geen moeite met veranderingen ten opzichte van zijn vorige geesteskind. ‘Kerkrecht is immers levend recht en een kerkorde is nooit bedoeld voor de komende vijftig jaar’. WTK-voorzitter Jan van Dijk, actief in de NGK Oegstgeest, benadrukt dat de kerken in het komende halfjaar ‘echt de ruimte hebben om commentaar op de kerkorde te leveren en nieuwe dingen voor te stellen. Over sommige dingen hebben wij zelf geaarzeld – hoe verwoord je bijvoorbeeld het missionaire karakter van de kerk? – en dat uiteindelijk niet opgeschreven. Maar bij een stevig draagvlak in de kerken is er ruimte om een stap verder te zetten’.

Trefwoorden

Kernachtig, leesbaar, praktisch, christelijk: dat zijn volgens Kornelis Harmannij kenmerken van de nieuwe kerkorde voor de kerkgemeenschap, waarheen GKv en NGK samen onderweg zijn. ‘Ik zeg ook heel bewust: christelijk, al lijkt dat vanzelfsprekend. Een kerkorde, ook deze kerkorde is niet afdwingbaar en we dreigen ook niet met sancties voor wie zich er niet aan houdt. Beslissend is: we hebben elkaar in Christus gevonden en dus zijn we trouw aan elkaar. Die verbondenheid in Christus is de kern’. Gevraagd naar zíjn trefwoorden voor de nieuwe kerkorde noemt ook Jan van Dijk ‘verbondenheid’: ‘Vanuit de liefde van Christus en onze liefde voor elkaar nemen we als kerken verantwoordelijkheid voor elkaar. We zoeken hulp en wijsheid bij elkaar en ondersteunen elkaar. Probeer niet alle problemen zelf op te lossen, maar betrek je zusterkerken er bij’. Een belangrijk kenmerk van de kerkorde is volgens hem ook ‘recht doen. Kerken en kerkleden vinden vaak dat er teveel regels in de kerk zijn. Maar besef : buiten de kerk vinden we de rechtsstaat belangrijk en binnen de kerk heb je de parallel daarvan ook nodig: rechtszekerheid, zorgvuldige procedures, onpartijdigheid’. Ten slotte noemt hij openheid als kenmerk van de nieuwe kerkorde: ‘Groeiende openheid naar andere kerken bijvoorbeeld, ook als daarmee flinke verschillen zijn en geen kerkelijke eenheid mogelijk is, is in deze kerkorde royaler geformuleerd dan in de huidige kerkordes’.

Besef van eigen beperktheid

Beide WTK-leden moeten niets hebben van de idee dat een kerkorde maar een knellend ding is en dat kerken zonder kerkorde beter af zijn. In de toelichting schrijven ze: ‘Een goede kerkorde zal geen mogelijkheden bieden voor klemmende overheersing, maar die juist tegengaan. De oplossing is daarom niet dat de kerken genoegen nemen met een minimale of zelfs geen kerkorde. Juist anarchie brengt dictators voort. Dat beseffen ook de NGK, gezien hun AKS. Beter is het om via de kerkorde regels te stellen die het bederf in de kerk tegengaan en voorkomen dat eigenwijze lieden hun wil aan anderen opleggen. Daarmee geeft de kerkorde uitdrukking aan wat Matteüs 23 : 8 optekent uit de mond van Jezus: ‘Jullie hebben maar één meester, en jullie zijn elkaars broeders en zusters’. Het samen aanvaarden van een goede kerkorde is uiting van eenzelfde besef als klinkt in de laatste vraag van het klassieke belijdenisformulier: erken je dat je anderen nodig kunt hebben om bij Christus te blijven? Het is een gelovig besef van eigen beperktheid wanneer kerken bij voorbaat zeggen: wij laten ons zo nodig corrigeren door onze zusterkerken in de Heer’.

Vernieuwing

Harmannij en Van Dijk kunnen zich voorstellen dat wie op grootscheepse vernieuwingen in de kerkorde had gerekend, teleurgesteld is. ‘We hadden zelf wel het vernieuwende voorstel willen doen dat de predikant geen lid is van de kerkenraad, maar de kritiek van de kerkrechtexperts daarop was zo breed dat we dat uiteindelijk hebben geschrapt’, aldus Harmannij. ‘Maar los daarvan: kerkrecht is voor een belangrijk deel volgend recht. Een kerkorde stuurt de ontwikkelingen in de kerken niet, al kan ze soms iets bijsturen, maar geeft ruimte voor bezinning in de kerken en sluit met enige vertraging aan op inhoudelijke keuzes die door de kerken gemaakt worden. Laat de discussie over nieuwe vormen van kerkzijn of van kerkregering eerst in de kerken gevoerd gaan worden. Als dat tot heldere uitkomsten leidt die breed worden gedragen, kunnen ze alsnog in de kerkorde een plaats krijgen’.

Dat geldt bijvoorbeeld voor de positie van predikanten die kerkbreed in discussie is. Van Dijk:‘ Wij vonden het te vroeg om dat in deze kerkorde te laten stollen. Wat ons betreft is dat toekomstmuziek. Eerst moet de discussie daarover veel meer uitkristalliseren en moeten de kerken keuzes maken over de inhoud: wat willen we rond de ambten, de verhouding predikant-kerkenraad, hbo-predikanten, werken in teams etc. Vervolgens moet je er ook nog wat ervaring mee op doen. En pas daarna ga je het in de kerkorde opschrijven’. Harmannij herinnert aan de waarschuwing van Bas Plaisier en Barend Wallet, gestaalde kaders in het Samen-op-Weg-proces dat leidde tot de vorming van de PKN: ‘Het samengaan van kerken is al ingewikkeld genoeg. Belast dat niet met allerlei grote vernieuwingen’.

Ruimte

Geen radicale veranderingen dus in de nieuwe kerkorde. ‘Er is voortgebouwd op de grondprincipes die achter de bestaande kerkordes liggen’, zegt Van Dijk.  Zowel hij als Harmannij signaleren dat de nieuwe kerkorde meer ruimte kent voor plaatselijke gemeenten om in hun concrete situatie te doen wat nodig om als kerk van Jezus Christus te functioneren en wat de opbouw van de gemeente vereist. ‘Op de avonden van de regiegroep in het land hebben we die behoefte sterk geproefd: in NGK-kring, maar ook bij GKv-gemeenten’, aldus Harmannij. Volgens hem past dat ook bij het gereformeerde kerkrecht. ‘Dat is niet bedoeld om elkaar de wet voor te schrijven, maar om te zorgen dat je elkaar weet te vinden en kunt verstaan. Landelijke regelgeving mag wel inzetten op eensgezindheid en onderlinge herkenbaarheid, maar niet op afgedwongen uniformiteit ’. Volgens Van Dijk sluit die grotere ruimte voor gemeenten aan bij de gegroeide praktijk in NGK en GKv. Maar hij benadrukt: ‘Maak plaatselijk niet zomaar je eigen keuzes, alsof je niets met anderen te maken hebt, maar blijf de verbondenheid met je zusterkerken zoeken’.

Als het gaat om de omgang van plaatselijke gemeenten met besluiten van kerkelijke vergaderingen als synode en regionale vergadering (de nieuw voorgestelde naam voor de classis), ziet Van Dijk de kerkordelijke bepalingen daarover ‘helemaal in lijn met 75 jaar Vrijmaking: Geen bovenschriftuurlijke bindingen en gewetensdwang, wel loyaliteit en betrouwbaarheid’.

Hartenkreten

Een paar hartenkreten ter afsluiting.

Kornelis Harmannij: ‘Mensen wijzen er op dat de kerken leeglopen en in of uit elkaar vallen. Dat zie ik ook. Maar ik geloof dwars daar tegen in dat God in zijn kerk mensen bij elkaar brengt. Al hebben andere mensen geen fiducie meer in de kerk, dat geloof doet mij bezig zijn met de opbouw van zijn kerk. Werken aan een kerkorde past daar voluit bij’. En volgens Jan van Dijk is het maken van een kerkorde pas deel één van het verhaal: ‘Je kunt in een kerkorde regelen wat je wilt, maar zonder wijsheid in de omgang ermee wordt het niks’.

Downloads om na te lezen:
Aanbiedingsbrief aan de kerken
Tekst van de Concept-kerkorde
Algemene en artikelsgewijze toelichting

Nieuwe kerkorde naar de kerken

Nieuwe kerkorde naar de kerken

De eerste versie van de nieuwe kerkorde voor de herenigde kerk van GKv en NGK, waarin de kerken afspreken hoe ze met elkaar omgaan, is klaar. De Regiegroep hereniging heeft de tekst ervan samen met een uitgebreide toelichting naar de kerken gestuurd. De kerkorde is geschreven door de Werkgroep Toekomstige Kerkorde (WTK) die er anderhalf jaar aan gewerkt heeft. (leden: namens de NGK: Jan van Dijk (voorzitter), ds. Kor Muller (na april 2019 wegens ziekte niet meer actief), en ds. Daniël Timmerman. Ook ds. Menko Biewenga heeft namens de NGK tijdelijk deel uitgemaakt van de Werkgroep. Namens de GKv: ds. Kornelis Harmannij, ds. Rob Vreugdenhil en Heleen Hamelink) Begin dit jaar heeft de WTK over een eerder concept gespard met kerkrechtdeskundigen van binnen en buiten GKv en NGK.

De GKv- en NGK-kerken(raden) worden uitgenodigd om in het komende halfjaar de kerkorde te bekijken en er op te reageren. De regiegroep en werkgroep willen met het commentaar vanuit de kerken hun winst doen voor een volgende, meer definitieve versie die in 2020 voor gezamenlijke bespreking en besluitvorming naar de GKv-synode en de Landelijke Vergadering van de NGK gaat.

De nieuwe kerkorde telt 66 artikelen en wordt voorafgegaan door een preambule die de kerkorde in een geestelijk en historisch kader zet. Enkele fragmenten daaruit:

We vonden elkaar in hetzelfde verlangen
om een plek te zijn waar Gods grootheid bezongen wordt
om als Israël een levend bewijs te vormen van zijn goedheid
om een thuis te bieden aan ieder die zijn heil bij Christus zoekt.
………
We zetten ons nu in voor een gemeenschap
die geen macht van mensen naar de ogen ziet
maar zich enkel richt naar het woord van onze Heer.
We sluiten aan bij wat Hij al heeft opgebouwd
zowel hier als elders in de wereld
zowel recent als eerder in de tijd.
 
We beloven zorg aan de zwakke in ons midden
voor wie Christus zijn leven gaf.
We zullen hem troosten en bemoedigen
en hem waarschuwen voor elke vorm van kwaad.
We willen hem recht verschaffen tegenover de sterken
en hem ondersteunen waar hij dat nodig heeft.
…….
We zoeken elkaar op in grotere verbanden
want Gods woorden reiken wereldwijd.
We dragen bij aan gezamenlijke belangen
en zijn betrouwbaar in onze toezeggingen.
We onderwerpen ons aan de wijsheid van anderen
wanneer er een geschil is of conflict.

Eenheid in geloof voorop

De kerkorde zet in met de eenheid in geloof die de kerken aan elkaar verbindt. Artikel 1 luidt: ‘A1.1 De … [hier is de naam nog in te vullen] Kerken bestaan dankzij Gods genade. Zijn Geest verbindt de kerken in één geloof: het geloof in Christus Jezus, de Zoon van God. A1.2 In elke plaatselijke gemeente wordt dit geloof geleefd en beleden. A1.3 De leden van de gemeente dragen dit geloof uit in de samenleving door een leven dat past bij Gods koninkrijk’.

De ruimte voor plaatselijke gemeenten om keuzes te doen die passen bij de concrete situatie van de gemeente of nodig worden geacht voor de opbouw van de gemeente, is in de nieuwe kerkorde vergroot. Zo is het uitgangspunt dat diakenen geen deel uitmaken van de kerkenraad (zoals sinds enkele jaren in de GKv-kerkorde is geregeld), maar staat het gemeenten vrij om daarin een andere keus te maken. In vergelijking met de huidige kerkordes is de verplichting van twee kerkdiensten per zondag verdwenen en wordt de mogelijkheid voor kerkenraden geopend om kinderen/jongeren toe te laten tot het avondmaal, mits de gemeente daarmee instemt. Ook de bepaling, dat een regionale vergadering een ‘verwantschapsrelatie’ kan aangaan met een kerk ‘waarmee bijzondere banden bestaan maar die de gezamenlijke kerkorde niet aanvaardt of met wie om andere redenen geen kerkelijke eenheid mogelijk is’ biedt meer ruimte dan in de huidige kerkordes om banden aan te gaan met andere kerken.

Verbinding

De (ver)binding van ambtsdragers aan de leer van de Bijbel zoals verwoord in de belijdenisgeschriften van de vroege kerk en van de Refomatie is op een vergelijkbare manier geregeld als tot nog toe in de kerkordes van GKv en NGK. Voor het geval gemeenten moeite ervaren met het aanvaarden of uitvoeren van synodebesluiten bepaalt de kerkorde:  ‘Wanneer een kerkenraad van oordeel is dat een besluit of uitspraak van de generale synode in strijd is met het Woord van God of met het kerkelijk recht of schadelijk is voor de opbouw van de gemeente, en de kerkenraad om die reden het besluit of de uitspraak niet uitvoert, legt hij zijn bezwaren aan de regionale vergadering ter beoordeling voor’. Nieuw in dit artikel is het motief ‘schadelijk voor de opbouw van de eigen gemeente’.

De afvaardiging naar de synode vindt wat de kerkorde betreft voortaan plaats door de classes, die regionale vergaderingen gaan heten en elk twee afgevaardigden aanwijst. Daarmee verdwijnt de extra trap van de particuliere synode die de GKv kent.

Reacties

In najaar 2019 worden gespreid over het land enkele informatieavonden over de nieuwe kerkorde belegd, waarop werkgroepleden hun keuzes toelichten en in gesprek gaan over reacties vanuit de kerken. Reacties van de GKv- en NGK-gemeenten zijn tot 1 januari 2020 welkom op: kerkorde@ngk.gkv.nl.

Downloads om na te lezen:
1. Aanbiedingsbrief aan de kerken
2. De tekst van de Concept-Kerkorde
3. Algemene en artikelsgewijze toelichting

Samen zorgen voor geestelijk verzorgers

Samen zorgen voor geestelijk verzorgers

‘Het proces van samen een visie ontwikkelen is in goede harmonie verlopen.’ Dat is wat ds. Kees Smit (Culemborg, NGK) voorop wil stellen. Ds. Smit is 25 jaar krijgsmachtpredikant geweest en nu voorzitter van de Commissie Categoriaal Pastoraat (CCP). De CCP begeleidt predikanten en kerkelijk werkers in de krijgsmacht en de gezondheidszorg, en bij justitie.

Dat werk vertoont veel overlap met dat van het deputaatschap Geestelijke Verzorging Militairen (GVM) van de GKv. Commissie en deputaten werken dan ook al vele jaren nauw samen. Een opvallend verschil was wel dat het werkterrein van de GVM zich voorheen beperkte tot geestelijk verzorgers in de krijgsmacht. Nu GVM en CCP samengaan, is het werkterrein van de CCP hun gezamenlijke werkterrein geworden. Voor de synode/landelijke vergadering van 2020 hebben ze een nieuw, gezamenlijk visiestuk opgesteld.

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

Het uitgangspunt van het nieuwe visiedocument is dat geestelijke verzorging een maatschappelijk erkend beroep is dat zich beweegt op het terrein van levensvragen, zingeving, ethiek, geloof, spiritualiteit en levensbeschouwing. De kerken zien het als hun maatschappelijke verantwoordelijkheid om een actieve bijdrage te leveren aan geestelijke verzorging. Vanuit hun traditie van pastorale zorg beschikken zij over de nodige expertise. Concreet betekent dit dat de kerken geestelijke verzorgers zenden naar verschillende sectoren van de samenleving.

Beide organisaties waren sowieso toe aan het opnieuw doordenken van hun visie en missie. Het sprak in deze fase van herstel van de eenheid tussen beide kerken vanzelf om dat samen te doen. ‘We ontdekten toen wel accentverschillen tussen de CCP en het deputaatschap GVM,’ vertelt ds. Smit. Waar vanuit de NGK meer aandacht was voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid en roeping van de kerken, werd geestelijke verzorging vanuit de GKv meer gezien in het verlengde van de kerkelijke taken van een predikant. Smit: ‘We zijn niet vanuit die verschillen aan het werk gegaan maar hebben ons vooral georiënteerd op de praktijk en het werkveld. Wat daarbij hielp was dat bij het overleg ook de geestelijk verzorgers zelf betrokken werden.’

Toekomstgericht

Dat resulteerde in een visiedocument met de volgende toekomstgerichte taakomschrijving: het is de taak van de beoogde commissie/het beoogde deputaatschap om gezonden professionele geestelijk verzorgers te ondersteunen en te begeleiden, om de kerken in verschillende platforms en beleidsorganen te vertegenwoordigen en om de kerken te stimuleren gebruik te maken van de expertise van geestelijk verzorgers.  

Afbeelding homepage: https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/, FaceMePLS, www.flickr.com.

Naar een gezamenlijke predikantenvereniging

Naar een gezamenlijke predikantenvereniging

De Predikantenvereniging (PV) van de GKv wil zich graag omvormen tot een vereniging voor GKv- én NGK-predikanten. PV-voorzitter Willem de Graaff en CGMV-directeur Martin van Eerde hebben in een brief alle NGK-predikanten uitgenodigd om lid te worden van de PV.

De vereniging is volgens hen ‘een plek van onderlinge ontmoeting en bemoediging’, onder meer op het jaarlijkse Pinkstercongres, maar via de koppeling aan vakorganisatie CGMV ook een beroepsvereniging die opkomt voor de belangen van de predikanten bij onderwerpen als arbeidsvoorwaarden, rechtspositie en kerkelijk personeelsbeleid.

Niet in beton gegoten

In de brief wordt benadrukt dat de openstelling voor en uitnodiging aan de NGK-predikanten ‘maar niet een kwestie [is] van: kom er maar bij en doe als wij, wij weten hoe het moet. Onze uitnodiging betekent dat we van harte bereid zijn om samen met jullie vorm te geven aan de Predikantenvereniging. Gewoontes en vormen zijn niet in beton gegoten.’

De NGK kent geen eigen predikantenvereniging, maar een werkgroep die conferenties voor predikanten en hun partners organiseert. De Nederlands Gereformeerde instelling voor Arbeidszaken (NGA) die tot nog toe de arbeidsvoorwaarden in de NGK vaststelt, ondersteunt de brief van de PV en beveelt de NGK-predikanten aan om op de uitnodiging in te gaan. Inmiddels lopen er met het oog op de voorgenomen hereniging van GKv en NGK gesprekken om de arbeidsvoorwaarden van predikanten in beide kerken te harmoniseren. Daarbij zijn Steunpuntkerkenwerk, de NGA en de PV/CGMV betrokken. Volgens de NGA biedt de openstelling van het lidmaatschap van PV/CGMV de NGK-predikanten de mogelijkheid om ‘betrokken te zijn bij de toekomstige regeling.’

D.V. op 11 en 12 juni houdt de PV een Pinkstercongres voor predikanten. Meer informatie over het Pinkstercongres (o.a. certificering en kosten) is te vinden op https://www.cgmv.nl/cursus/pinkstercongres-cgmv-predikanten.

Van samenspreken naar samenwerken

Van samenspreken naar samenwerken

In aanloop naar de synode/landelijke vergadering van 2020 zijn veel deputaten (GKv) en commissieleden (NGK) al bezig elkaar te leren kennen en zich te oriënteren op intensievere samenwerking. Sommigen zijn daar al heel ver in en zullen dit najaar gezamenlijk rapporteren en in het voorjaar samen met voorstellen komen.

Het Deputaatschap Kerkelijke Eenheid (GKv) en de Commissie voor Contact en Samenspreking (NGK) staan inmiddels schouder aan schouder in het contact met gesprekspartners als CGK, vGKN, PKN en Vijfkerkenoverleg, Nationale Synode, COGG en Raad van Kerken. Sytze Huizinga (CCS) ervaart dit als een gave van de Heer van de kerk: ‘Zo kunnen we ons voluit richten op onze primaire taak: het evangelie verkondigen en Hem de eer geven, in plaats van onderling te kissebissen.’

Leerzaam proces

Schouder aan schouder

Ds. Tiemen Dijkema (DKE) vertelt dat er tussen beide organisaties veel herkenning is in de benadering van de diverse contacten met andere kerken: ‘We spreken dezelfde taal, begrijpen elkaar zonder meer.’ Een punt van aandacht noemt hij dat de verslaggeving richting de aanstaande synode/LV in 2020 niet te veel een NGK- of GKv-kleur moet krijgen. ‘Een NGK-besluit blijkt er anders uit te moeten zien dan een GKv-besluit; dat is iets om rekening mee te houden.’ Huizinga noemt de samenwerking een leerzaam proces: ‘Hoe geestelijk de herkenning ook mocht zijn, de structuur van onze organisaties en de manier van vergaderen verschilden wel. Maar door samen aan de slag te gaan komen we daar wel uit; we leren over en weer van elkaar.’

Samen lunchen

In het proces naar hereniging vraagt Huizinga aandacht voor de voorname positie van de plaatselijke kerk, en voor het proces van herstel en verzoening: ‘Landelijke hereniging is een zaak van lange adem.’ Hij pleit voor een gebalanceerd tempo: niet overhaasten, maar wel echt stappen gaan zetten. Dijkema raadt andere commissies en deputaatschappen aan om gewoon te gaan beginnen met samenwerking, voor zover dat nog niet gebeurt: ‘Start vanuit een positie van vertrouwen in de ander, bid en zing samen, en ga vooral ook samen lunchen.’

Plaatselijke ontwikkelingen

Plaatselijke ontwikkelingen

De Bethelkerk (NGK, 675 leden) en de Koningskerk (GKv, 178 leden) in Langerak hebben het voornemen om per 1 januari 2020 samen één gemeente te vormen. Dat is de uitkomst van een proces van steeds intensievere samenwerking tussen de beide gemeenten.

Langerak is een dorp in de gemeente Molenlanden in de provincie Zuid-Holland. Het ligt in de Alblasserwaard aan de Lek, tegenover Schoonhoven.

Met het voorgenomen besluit van de twee kerkenraden van eerder dit jaar hebben de twee gemeenten elk op een eigen gemeentevergadering eind april ingestemd. D.V. op 16 mei a.s. wordt in een gezamenlijke kerkenraadsvergadering de overeenkomst tot het vormen van een samenwerkingsgemeente Gereformeerde Kerk Langerak e.o. ondertekend, waarna er op 19 mei een gezamenlijke dankdienst volgt. Daarin gaan de predikanten Hans Vel Tromp en Hans Riemer voor.

Erkenning

Aan deze fusie gaan jaren van nadere kennismaking en naar elkaar toegroeien vooraf. Vanaf 2012 kreeg een al in 1975 uitgesproken wederzijdse erkenning als kerken van Jezus Christus concrete invulling. Er is veel energie gestoken in allerlei vormen van ontmoeting tijdens gemeentevergaderingen, wijkavonden, thema-avonden, in jeugdgesprekken en persoonlijk. Stap voor stap is de samenwerking via een groeimodel ingevuld, onder meer in gezamenlijke diensten, een gezamenlijk jaarthema en een gemeenschappelijk kerkblad. De identiteit van de nieuwe gemeente is neergelegd in een missie- en visieomschrijving. Ook in de komende maanden blijft er aandacht voor vragen als: hoe doen we de dingen tot nog toe in de twee gemeenten en waarom doen we ze zo?

Ontwikkelingen elders

Waar in Langerak al jarenlang contact was tussen GKv en NGK zijn de formele contacten in andere plaatsen van recentere datum. Het landelijke proces van hereniging leidt er bijvoorbeeld toe dat de moderamina van beide kerken in Zeist met elkaar in gesprek gaan en dat in Houten het overleg van de kerkenraadsvoorzitters een breder vervolg krijgt.

D.V. op 19 mei is er om 15:00 u. in Emmeloord voor het eerst een gezamenlijke dienst van CGK, GKv en NGK. Tussen CGK en NGK bestaan al heel lang intensieve contacten, inclusief kanselruil; het eerste contact tussen GKv en NGK is van recente datum. Het gaat om een laagdrempelige openluchtdienst ‘Kerk in het Park’ op het scoutingterrein, Sportlaan 46. Het thema van de dienst is: Jezus is het helemaal. Aansluitend is er ruimte voor ontmoeting.

Op dezelfde dag is er ook een gezamenlijke dienst van de GKv- en NGK-gemeenten in Marknesse, waar de kerkenraden al langere tijd met elkaar in gesprek zijn. De dienst vindt plaats in De Kandelaar, Noordzoom 117, om 9:30 uur. Voorganger is NGK-predikant Laurens van Baardewijk. Na afloop is er gelegenheid om samen koffie te drinken en elkaar beter te leren kennen. Op 12 mei hebben CGK/NGK-gemeente Het Anker en de GKv-gemeente in Nieuwegein gezamenlijke ochtend- en avonddiensten, waarin de plaatselijke predikanten Fred Blokhuis en Thijs van de Kamp voorgaan.

Excuusbrief aan Tehuisgemeente

Excuusbrief aan Tehuisgemeente

 

Zicht op de stad Groningen

De GKv Groningen-Zuid/Helpman heeft in een brief aan de Tehuisgemeente (NGK Groningen) afstand genomen van de schorsing (1963) en afzetting (1965) van zijn toenmalige predikant Asjen van der Ziel. Dat is bijzonder, omdat deze tuchtmaatregelen de opmaat vormden voor de scheuring in de GKv, waaruit de NGK zou ontstaan. De maatregelen werden genomen, omdat ds. Van der Ziel tegen het uitdrukkelijke besluit van zijn kerkenraad in gesprekken voerde met de Gereformeerde Kerk (synodaal) van Groningen met hereniging als uiteindelijke doel. Dat was in die tijd een heet hangijzer.

In de brief aan de Tehuisgemeente, die als uitvloeisel van dit conflict ontstond, schrijft ds. Willem de Graaff dat de kerkenraad van Groningen-Zuid/Helpman zich schaamt over het ‘onrecht’ dat ds. Van der Ziel is aangedaan. Dat betreft zowel de procedure – de schorsing vond plaats zonder de vereiste medewerking van de genabuurde kerk van Groningen-Noord en van de classis – als het motief van de tuchtmaatregelen – ds. Van der Ziel zou een ‘openbare grove zonden’ hebben begaan.  Volgens de kerkenraad leidde de sfeer in de GKv op landelijk niveau er toe dat onderling ‘gedoe tussen een predikant en zijn kerkenraad uitvergroot werd tot principiële proporties alsof de waarheid van het evangelie in geding was’. De brief spreekt van een ‘afkeurenswaardige beslissing waarvoor we ons als kerkenraad alleen maar kunnen schamen’.

Uitgestoken hand

Uit de brief blijkt dat de kerkenraad heeft gezocht naar woorden om zijn houding tegenover het conflict van de jaren zestig tot uitdrukking te brengen. ‘De meeste ouderlingen hebben nauwelijks een idee van waar het in die tijd om ging.’ De kerkenraad realiseert zich dat gedane zaken geen keer nemen, ‘maar we schudden elkaar bij wijze van spreken wel de hand ter verzoening. En waar een fout is gemaakt, wordt excuus aangeboden’.

De schorsing van ds. van der Ziel leidde in 1964 tot een breuk op de Generale Synode van Rotterdam-Delfshaven. Na zijn afzetting in 1965 ontstond de Tehuisgemeente, zo genoemd naar het gebouw waarin men ‘s zondags kerkte. In 1968 stapte ruim tachtig procent van de vijfhonderd leden van de Tehuisgemeente samen met ds. Van der Ziel over naar de Gereformeerde Kerk (synodaal). Het overgeleven deel ging door als Tehuisgemeente – aanvankelijk buiten het kerkverband, later in de NGK en telt nu ruim vierhonderd leden. De Open Brief die 25 predikanten en kerkleden in 1966 aan de Tehuisgemeente schreven, werd aanleiding tot de landelijke scheuring in de GKv, waaruit de NGK ontstond.

De brief is door de Tehuisgemeente heel positief ontvangen.

 

De Regiegroep trekt het land in

De Regiegroep trekt het land in

Groepsgesprek in Eindhoven

Tussen eind januari en eind maart zijn op zeven plaatsen zogenaamde regioavonden gehouden. Leden uit NGK en GKv, al dan niet met een bijzonder ambt of functie, hadden daarop de gelegenheid om in gesprek te gaan met de regiegroep en om elkaar te ontmoeten. Tot nu toe is de regiegroep in Den Haag, Ede, Eindhoven, Emmeloord, Oegstgeest, Groningen en Enschede op bezoek geweest. 

Lokale verschillen

Op een aantal van die plaatsen werken kerken(raden) al samen. De regioavond in Den Haag vond bijvoorbeeld plaats tijdens een regulier overleg van kerkenraadsleden van drie GKv-gemeenten, twee NGK-gemeenten en een CGK-gemeente. Zij juichen het landelijke proces van eenwording toe, maar noemden wel met zoveel woorden dat de samenwerking in Den Haag al in een veel verder stadium is; daar wordt ook samengewerkt met PKN- en evangelische gemeenten. De vraag aan de regiegroep was: houd bij het herenigingsproces rekening met de grote variëteit aan lokale omstandigheden.

Die vraag leeft ook in Enschede, waar GKv, NGK en op sommige plekken CGK al langer met elkaar optrekken. Daar klonk met zoveel woorden de oproep om de CGK niet uit het oog te verliezen. ‘We hebben hun bevindelijke inslag nodig als correctie op de meer verstandelijke benadering van GKv en NGK.’ Ook in Ede kenden de aanwezige kerkenraadsleden elkaar al langer en wordt er al samengewerkt op het niveau van preekbeurten. In Ede werd onder andere gevraagd om een meer maatschappelijk betrokken en missionaire inslag dan nu in het visiedocument ‘Verlangen naar nieuwe kerk’ doorklinkt.

De situatie in Emmeloord was bijzonder. Daar was de regioavond de allereerste ontmoeting op kerkenraadsniveau sinds de scheuring in de jaren 60, en de aanwezigen waren aangenaam verrast over de openheid en eerlijkheid. Een Gkv-ouderling: ‘Als klein kind heb ik bij de scheuring met mijn ouders dit gebouw verlaten. Ik ben verwonderd dat ik dit mee mag maken.’ In Eindhoven, Oegstgeest, Groningen en Enschede waren het naast de plaatselijke (oud)predikanten en ambtsdragers vooral ‘gewone’ kerkleden die met de regiegroep en elkaar in gesprek gingen. 

 

Werkvorm in Oegstgeest: in hoeverre leeft de hereniging in de gemeente?

Het pijnlijke verleden

Overal werd inhoudelijk stevig doorgesproken over het visiedocument. Dat werd algemeen zeer gewaardeerd, maar door sommigen wel ‘vrij vaag en algemeen’ genoemd: ‘Wie kan hier iets tegen hebben?’  

Meer dan eens werd op de regioavonden de vraag gesteld: in hoeverre speelt het pijnlijke verleden nu nog een rol en hoeveel aandacht moet daar nog aan gegeven worden? In Emmeloord formuleerde een van de aanwezigen het zo: ‘De rillingen lopen me over de rug als ik denk aan wat er toen is gebeurd.’ Een plaatsgenoot gaf als suggestie: ‘Ga niet voorbij aan pijn uit het verleden, maar laat die pijn het proces niet verlammen.’ 

Een ander terugkerend gesprekspunt was de kerkorde, en dan met name de precaire balans tussen plaatselijke vrijheid en landelijke kaders. In Den Haag zei een van de NGK-predikanten in dit verband: ‘Ik wil niet dat de ruimte om dingen op lokaal niveau verschillend aan te pakken verdwijnt; tegelijk heeft het kerkverband een heilzame corrigerende rol als ik als predikant de fout inga.’ In Eindhoven zei iemand het zo: ‘God is geen God van wanorde, maar van vrede. En een goede kerkorde dient die vrede.’  

Wat betreft de kerkorde pleitte de voorzitter van de 3G-samenwerkingsgemeente in Hengelo (GKv, NGK en CGK) er ook nadrukkelijk voor om er een ‘tussentijds’ karakter aan te geven. ‘Zorg dat de kerkorde open is naar anderen (CGK, PKN) en maak zichtbaar en concreet dat we openstaan voor nieuwe, verdere samenwerking.’  

Enthousiasme

Een ander punt dat tijdens de regioavonden meer dan eens genoemd werd, in de woorden van een ouderling uit Ede: ‘Het is fantastisch dat we één zijn, maar het leeft niet sterk.’ Er werd vooral benadrukt hoe belangrijk het is om kerkleden van onder de veertig, de generatie die over een aantal jaren het kader zal gaan vormen van de herenigde kerk, mee te nemen in dit proces. ‘Als je hen er niet bij weet te betrekken, is dit een achterhoedegevecht,’ zei een aanwezige in Groningen. Het enthousiasme is er wel, getuige een opmerking van een jonge ouderling uit Ede. Hij zei naar aanleiding van het Velangendocument: ‘Zo’n kerk, daar wil ik wel bij horen!’ 

Wilt u een van de komende regioavonden bezoeken? U kunt zich aanmelden op https://onderwegnaar1kerk.nl/regiegroep-komt-naar-toe/. U kunt de regiegroep zelf ook uitnodigen in uw regio of gemeente: https://onderwegnaar1kerk.nl/nodig-de-regiegroep-uit/