Excuusbrief aan Tehuisgemeente

 

Zicht op de stad Groningen

De GKv Groningen-Zuid/Helpman heeft in een brief aan de Tehuisgemeente (NGK Groningen) afstand genomen van de schorsing (1963) en afzetting (1965) van zijn toenmalige predikant Asjen van der Ziel. Dat is bijzonder, omdat deze tuchtmaatregelen de opmaat vormden voor de scheuring in de GKv, waaruit de NGK zou ontstaan. De maatregelen werden genomen, omdat ds. Van der Ziel tegen het uitdrukkelijke besluit van zijn kerkenraad in gesprekken voerde met de Gereformeerde Kerk (synodaal) van Groningen met hereniging als uiteindelijke doel. Dat was in die tijd een heet hangijzer.

In de brief aan de Tehuisgemeente, die als uitvloeisel van dit conflict ontstond, schrijft ds. Willem de Graaff dat de kerkenraad van Groningen-Zuid/Helpman zich schaamt over het ‘onrecht’ dat ds. Van der Ziel is aangedaan. Dat betreft zowel de procedure – de schorsing vond plaats zonder de vereiste medewerking van de genabuurde kerk van Groningen-Noord en van de classis – als het motief van de tuchtmaatregelen – ds. Van der Ziel zou een ‘openbare grove zonden’ hebben begaan.  Volgens de kerkenraad leidde de sfeer in de GKv op landelijk niveau er toe dat onderling ‘gedoe tussen een predikant en zijn kerkenraad uitvergroot werd tot principiële proporties alsof de waarheid van het evangelie in geding was’. De brief spreekt van een ‘afkeurenswaardige beslissing waarvoor we ons als kerkenraad alleen maar kunnen schamen’.

Uitgestoken hand

Uit de brief blijkt dat de kerkenraad heeft gezocht naar woorden om zijn houding tegenover het conflict van de jaren zestig tot uitdrukking te brengen. ‘De meeste ouderlingen hebben nauwelijks een idee van waar het in die tijd om ging.’ De kerkenraad realiseert zich dat gedane zaken geen keer nemen, ‘maar we schudden elkaar bij wijze van spreken wel de hand ter verzoening. En waar een fout is gemaakt, wordt excuus aangeboden’.

De schorsing van ds. van der Ziel leidde in 1964 tot een breuk op de Generale Synode van Rotterdam-Delfshaven. Na zijn afzetting in 1965 ontstond de Tehuisgemeente, zo genoemd naar het gebouw waarin men ‘s zondags kerkte. In 1968 stapte ruim tachtig procent van de vijfhonderd leden van de Tehuisgemeente samen met ds. Van der Ziel over naar de Gereformeerde Kerk (synodaal). Het overgeleven deel ging door als Tehuisgemeente – aanvankelijk buiten het kerkverband, later in de NGK en telt nu ruim vierhonderd leden. De Open Brief die 25 predikanten en kerkleden in 1966 aan de Tehuisgemeente schreven, werd aanleiding tot de landelijke scheuring in de GKv, waaruit de NGK ontstond.

De brief is door de Tehuisgemeente heel positief ontvangen.

 

4 gedachten over “Excuusbrief aan Tehuisgemeente

  • 2 april 2019 om 14:14
    Permalink

    Als “de meeste ouderlingen nauwelijks een idee hebben waar het in die tijd om ging”, hoe kunnen ze zich dan oprecht schamen over ‘onrecht’ dat ds. Van der Ziel zou zijn aangedaan? Zijn dat dan niet holle woorden? En is het ook niet wat gevaarlijk om bij gebrek aan kennis toch maar allerlei dingen te gaan poneren over procedure en motief van de destijds genomen tuchtmaatregelen, en te spreken over ‘gedoe’, en daar vervolgens je afkeuring over uit te spreken? Het doet een beetje denken aan de passage ‘klein vaderlands gedoe’ uit de Open Brief, die destijds ook een grote rol speelde in ons kerkverband. Verder verwijs ik graag naar het ingezonden van Jan Visser in het ND van 1 april 2019.

    Beantwoorden
  • 6 april 2019 om 22:36
    Permalink

    De redenen voor de schorsing en afzetting van ds. Asjen van der Ziel ‘onderling gedoe’ noemen, zoals de kerkenraad van de vrijgemaakte kerk van Groningen-Zuid/Helpman heeft gedaan, doet de waarheid geweld aan.
    De Gereformeerde Kerk vrijgemaakt van Groningen-Zuid/Helpman heeft excuses aangeboden aan de Tehuisgemeente (Nederlands Gereformeerde Kerk) te Groningen, voor de schorsing (1963) en afzetting (1966) van toenmalig predikant Asjen van der Ziel (Nederlands Dagblad 23 maart). De brief noemt dit een ‘afkeurenswaardige beslissing’; dominee Van der Ziel is ‘onrecht’ aangedaan, waarvoor de huidige kerkenraad zich schaamt. Gesteld wordt dat ‘over het optreden van ds. Van der Ziel richting kerkenraad ook vast van alles valt op te merken’. Maar de brief noemt het ‘een onverkwikkelijke gang van zaken dat hij buiten medewerking van de genabuurde kerk en de classis is geschorst en afgezet’. Er wordt gesproken van ‘onderling gedoe, want meer zullen we het vandaag niet noemen’.

    documenten uit die tijd
    Hiermee wordt de waarheid geweld aangedaan. Ik kan dat staven met alle documenten uit die tijd. Omdat mijn vader in die tijd ouderling was in Groningen-Zuid, bezit ik alle stukken van de kerkenraad, de classis, genabuurde kerken, notulen, brieven van dominee Van der Ziel zelf en vele andere.

    Het hele ‘gedoe’ rondom dominee Van der Ziel is te danken aan zijn eigen optreden: je eigen gang gaan, vrijheid vragen daarvoor, kerkenraadsbesluiten naast je neerleggen. Dat heeft geleid tot scheuring van vele gemeenten in het hele land en het ontstaan van de Nederlands Gereformeerde Kerken.

    In die tijd ging binnen de Gereformeerde Kerken (synodaal) van alles op de schop: het Schriftgezag, de brede oecumene, het beginnend optreden van de hoogleraren Harry Kuitert, Tjitze Baarda en anderen.

    Van der Ziel schreef in december 1960 in het blad Contact, dat ‘door afwijzing van samensprekingen met de synodaal Geref. Kerk, de GKv bedenkelijk de grens van kerk en secte naderen’.

    Het conflict was nooit zo uitgegroeid als hij vanaf het begin met zijn bezwaren de goede kerkelijke weg volgens de kerkorde had bewandeld. Dat heeft hij niet gewild, maar hij heeft zijn mening uitgedragen in de gemeente. De kerkenraad heeft drie jaar lang getracht hem van die weg af te houden, maar hij heeft constant geweigerd. Mag dat zonde heten, als je niet wilt luisteren naar vermaningen van je kerkenraad, waarvoor je wel je handtekening hebt gezet?

    zorgvuldig proces
    Het optreden van de kerkenraad van Groningen-Zuid is destijds heel zorgvuldig geweest, een jarenlang proces. De schorsing van Van der Ziel is wél ondersteund door een andere genabuurde kerk, Groningen-Oost. Voor zijn afzetting was instemming van de classis Groningen en de provinciale synode, en later van de landelijke synode van Rotterdam/Delfshaven (1964).

    Wat heeft zijn optreden nagelaten? Een gescheurde kerk, een Tehuisgemeente die vrij wil zijn van kerkelijke regels (ook van de eigen ‘kerkorde’ van de Nederlands Gereformeerde Kerken), waar de vrouw in het ambt al lang bestaat, waar kinderen aan het avondmaal mogen, waar de belijdenisgeschriften een blok aan het been worden genoemd.

    Als dat de erfenis is, dan is zo’n brief een misplaatst gebaar waarvoor de vrijgemaakte kerkenraad van Groningen-Zuid/Helpman zich moet schamen.

    Beantwoorden
  • 14 april 2019 om 20:57
    Permalink

    Ik verlang al decennia-lang naar herstel van de eenheid van NGK en GKV, ik probeer meningsverschillen te verdragen en werk graag mee aan het helen van breuken.
    Maar een beoordeling van het handelen van onze (voor-)ouders vergt een bijzonder grote zorgvuldigheid en evenwichtigheid, als het überhaupt al zou zijn toegestaan.
    Ik vraag mij daarom af:
    -wie heeft de kerkenraad van Groningen-Zuid tot rechter over hun voorgangers aangesteld?
    -aan de hand van welke criteria is nu geoordeeld dat de schorsing en afzetting van ds Van der Ziel onterecht waren, en door wie zijn die criteria getoetst?
    -hoe ver heeft deze kerkenraad zich verdiept in de situatie en concrete gang van zaken destijds?
    -hoe heeft de kerkenraad zich ingeleefd in de zorgen en moeiten en de (vastlegging van de) vele gesprekken die destijds plaatsvonden?
    -wat zegt deze brief van de kerkenraad van Groningen-Zuid over de beoordelingen en uitspraken die destijds door de particuliere en generale synode hebben plaatsgevonden?

    En dan nog dit: een wijd verbreide ‘opvatting’ in de wandelgangen is dat de ‘buitenverbanders’ door de ‘binnenverbanders’ de kerk zijn uitgezet.
    Maar Ds Van der Ziel heeft zich, daags na zijn afzetting als predikant, feitelijk aan de gemeenschap van de kerk onttrokken door samen met medestanders een eigen gemeente te beginnen (brief aan alle gemeenteleden van Groningen-Zuid dd 30 oktober 1965).
    Op de website van de Tehuisgemeente wordt vermeld: “De Nederlands Gereformeerde Kerk te Groningen is in de jaren zestig van de vorige eeuw ontstaan, doordat zij zich heeft losgemaakt uit de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt”.
    Vrijwel niets is als ultiem begin van een ontwikkeling aan te merken. Daarom is altijd de vraag: hoe breed onderzoeken en toetsen wij en hoever gaan we terug in de tijd bij onze beoordelingen?
    In die periode van kerkgeschiedenis één specifiek besluit als onterecht aanmerken, lijkt mij geen verantwoorde manier van werken.

    Beantwoorden
  • 18 april 2019 om 14:21
    Permalink

    De excuusbrief aan de Tehuisgemeente geeft een verkeerd signaal binnen ons ‘onderweg-naar-1-kerk’.
    De actuele vraag die ons bezig houdt is immers “Wat voor kerk zal dat zijn?” Een kerk waar orde heerst en ambtsdragers — overeenkomstig hun belofte — niet hun eigen gang gaan maar luisteren naar hun kerkenraad, ja toch!

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *