‘Het spijt ons’

Wat in 1967 door de synode van Amersfoort-West gedaan en besloten is, had nooit mogen gebeuren; twee TU-docenten die ten gevolge daarvan ontslagen werden, hadden nooit ontslagen mogen worden. Dat zijn twee ingrijpende besluiten die de synode op 6 maart jl. genomen heeft. Over beide zaken betuigde de synode van de GKv spijt.

Deputaten kerkelijke eenheid hadden een aanvullend rapport geschreven, waarin ze aan de synode voorstelden om afstand te nemen van en spijt te betuigen over het dubbelbesluit uit 1967. Met dat dubbelbesluit wordt gedoeld op het besluit om (1) een aantal passages uit de Open brief aan de Tehuisgemeente in Groningen te veroordelen, en (2) een van haar ondertekenaars niet te ontvangen als lid van de synode. Dat besluit heeft destijds grote gevolgen gehad. Het was mede de oorzaak van plaatselijke en classicale scheuringen die leidden tot het ontstaan van de Nederlands Gereformeerde Kerken. In het aanvullende rapport DKE (zie de link hierboven) kunt u meer lezen over hun voorstel en hun motivatie om het in te dienen.

De vraag waar de synode zich op 6 maart over moest uitspreken was: leggen deputaten terecht de vinger bij de onrechtmatigheid van de besluiten uit 1967 (dat wil zeggen: hadden die besluiten  eigenlijk l niet genomen mogen worden?), en zijn wij bereid om daar spijt over te betuigen en afstand van te nemen? Na zorgvuldige bespreking kwam het deputaatschap tot een enkele verandering en toespitsing in de formulering van de gronden, vooral om geen twijfel te laten bestaan over de intenties van de synodeleden die in 1967 de besluiten namen Met één stemonthouding werden de voorstellen aangenomen. De voorzitter sprak de hoop uit dat het synodebesluit ‘waarin spijt wordt betuigd over alle pijn en verdriet die ambtsdragers en gemeenteleden is aangedaan’ in de kerken een breed draagvlak zal vinden. De integrale besluittekst vindt u onderaan dit bericht.

Mulder en Buwalda

Het besluit om afstand te nemen van de besluiten uit 1967 gaf ook ruimte voor de bespreking van een volgend voorstel van deputaten kerkelijke eenheid. In een tweede aanvullend rapport hadden zij aan de synode gevraagd om ook spijt te betuigen over een kwestie die zich een aantal jaren later afspeelde. De synode van Hoogeveen (1969/1970) sprak toen een negatief oordeel uit over het handelen van de lectoren H.M. Mulder en D.J. Buwalda, destijds al meer dan twintig jaar werkzaam aan de Theologische Universiteit. Zij hadden zich solidair betoond met veertien theologische studenten die vanwege het kerkelijk conflict hun studie in Kampen niet konden voortzetten. De beide lectoren werden geschorst en ontslagen. Ook het besluit om daarover spijt te betuigen, namen de afgevaardigden na een korte toelichting en bespreking zonder tegenstemmen aan.

Liturgisch moment

Preses ds. Melle Oosterhuis schudt dhr. Mulder, zoon van wijlen prof. Mulder, hartelijk de hand.

Beide spijtbetuigingen kregen de volgende dag, 7 maart vorm in een liturgisch moment van de synode samen met de landelijke vergadering van de NGK. Synodevoorzitter Melle Oosterhuis benadrukte daarin dat het werk van Christus vraagt om zelfbeproeving, ook door kerken: doe ik mijn naaste recht? En zo niet, ben ik dan bereid dat te herstellen? ‘Met de synodebesluiten van 1967 en het synodebesluit in 1969 over de lectoren is onrecht gedaan. Daarom moeten wij schuld erkennen, ook voor de gevolgen van die besluiten. Wij bidden dat deze erkenning helend zal werken’. Daarop aanvaardde voorzitter Frans Schippers van de landelijke vergadering van de NGK de spijtbetuiging als ‘een onverwacht cadeau, een Godsgeschenk: niet te bevatten, maar echt waar’. Hij noemde het moedig dat een kerkverband op grond van gedegen onderzoek recht wil doen. Ook rector Roel Kuiper, rector van de Theologische Universiteit in Kampen, ging in zijn toespraak in op wat er in 1967 in Kampen gebeurde. Al eerder heeft de TUK uitgesproken dat het zogenaamde attestenbesluit ‘waardoor het voor een deel van de studenten onveilig werd in Kampen en dat hen het doorstuderen onmogelijk maakte’ niet genomen had moeten worden. Hij nodigde de zonen van lector Mulder uit voor een bezoek aan de TUK. Zij spraken hun dankbaarheid uit over het door de synode genomen besluit om de beide lectoren eerherstel te verlenen. Ook de liederen die werd gezongen, pasten bij het moment. De cantorij uit GS en LV zong ‘Befiehl du deine wege’ en gezamenlijk zongen alle aanwezigen over de heiligen die ons zijn voorgegaan. ‘Geprezen zij zijn naam! Hij deed hen veilig gaan!’ (Liedboek voor de kerken 103).

De generale synode van Goes 2020, in vergadering bijeen op 6 maart jl, besloot:

  1. afstand te nemen van het dubbelbesluit van haar voorgangster, de generale synode van Amersfoort-West 1967, zoals beschreven in de artikelen 16 en 18 van haar Acta;
  2. spijt te betuigen over dit dubbelbesluit en tevens over de gevolgen die het heeft gehad voor de kerken, voor ambtsdragers en voor gemeenteleden;
  3. hiervan mededeling te doen aan de eerstkomende Landelijke Vergadering van de Nederlands Gereformeerde Kerken.

Gronden:

  1. De generale synode van Zuidhorn 2002 sprak in art. 128 van haar Acta al het volgende uit:
  2. de Gereformeerde Kerken, die hun heil verwachten van Gods genade in Christus, kunnen niet anders dan principieel bereid zijn tot zelfbeproeving en verantwoording van haar daden in heden en verleden, wanneer iemand bij haar nalatigheid of schuld zou aanwijzen;
  3. in de crisis van de jaren zestig hebben de Gereformeerde Kerken, ook in de besluiten van de generale synode van Amersfoort-West 1967, willen opkomen voor het kerkelijk gezag van de gereformeerde belijdenissen als geloofsantwoord op Gods heilig Woord, ook in de kerkelijke situatie van toen;
  4. wanneer leden uit de kerken vandaag vragen stellen over de rechtmatigheid en de rechtsgevolgen van zulke besluiten, is het een eerlijke en rechtvaardige zaak zulke vragen in onderzoek te nemen, ook als de vorm waarin dit gebeurt, beperkt moet zijn;
  5. de generale synode wil de kerken in het heden dienen en is er niet op uit hen die ons voorgingen en vroeger verantwoordelijkheid droegen, te veroordelen. Vandaag dragen we als kerken samen de verantwoordelijkheid voor besluiten uit het verleden die nog steeds rechtskracht hebben, maar vragen oproepen. Daarom mogen we ook onze eigen afweging maken over de reikwijdte van een eventueel onderzoek.
  6. Het kerkelijk recht van destijds bood geen grondslag voor het handelen van de generale synode Amersfoort-West 1967 in het genoemde dubbelbesluit.
  7. Het oordeel dat de generale synode in het eerste besluit uitsprak en waaruit ze in het tweede besluit de consequentie trok, heeft ze in haar citaten en overwegingen onvoldoende onderbouwd.
  8. Het genoemde dubbelbesluit heeft verreikende gevolgen gehad voor het landelijk kerkverband, voor particuliere en classicale ressorten, voor kerken en personen, zowel ambtsdragers als anderen.
  9. De verzoening die in 2017 is gevonden met de Nederlands Gereformeerde Kerken, is reden te meer om juist nu het verleden kritisch onder ogen te zien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *